Tìm lời giải đưa dược liệu thành ngành kinh tế xanh, vươn tầm quốc tế

Đây là nhận định chung của các chuyên gia, nhà quản lý tại Hội thảo "Tiềm năng và định hướng phát triển dược liệu" do Bộ Y tế tổ chức ngày 15/5, dưới sự chủ trì của TS.BS Vũ Mạnh Hà - Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế.

Tiềm năng lớn nhưng vẫn phát triển manh mún

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh lợi thế đặc biệt của Việt Nam với nguồn tài nguyên dược liệu đa dạng, đặc hữu. Theo thống kê, cả nước hiện có hơn 5.100 loài thực vật, 408 loài động vật và 75 loại khoáng vật có thể sử dụng làm thuốc. Đây là nền tảng vững chắc để phát triển nền y học cổ truyền, công nghiệp dược cũng như kinh tế sinh học.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tổng diện tích cây dược liệu cả nước hiện đạt khoảng 59.000 ha, quản lý 107 giống thuộc 58 loài đang lưu hành. Tuy nhiên, bức tranh ngành dược liệu vẫn còn nhiều mảng tối.

Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà thẳng thắn chỉ ra hàng loạt rào cản đang kìm hãm sự phát triển của ngành. Trước hết là tình trạng sản xuất manh mún, việc nuôi trồng và khai thác chủ yếu vẫn ở quy mô nhỏ lẻ, phân tán, dẫn đến chất lượng dược liệu không đồng đều. Kế đến, công nghệ sơ chế, chế biến sâu còn rất hạn chế làm giảm giá trị gia tăng của sản phẩm.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, sự đứt gãy trong chuỗi liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ cũng khiến năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế trở nên yếu kém. Đáng lo ngại hơn, nhiều nguồn gen dược liệu quý đang đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng, trong khi việc xây dựng thương hiệu quốc gia cho dược liệu Việt Nam vẫn chưa được đầu tư xứng tầm.

Gỡ khó bằng liên kết chuỗi và công nghệ cao

Để giải bài toán trên, hội thảo đã ghi nhận nhiều giải pháp đột phá từ các bộ, ngành và 22 tỉnh thành trên cả nước. Trọng tâm của giai đoạn tới là chuyển đổi từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang kinh tế dược liệu, áp dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, chuyển đổi số và công nghệ sinh học vào nuôi trồng, truy xuất nguồn gốc.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Y tế cho biết sẽ tập trung hoàn thiện thể chế, đặc biệt là thúc đẩy Luật Y dược cổ truyền. Ngành y tế đặt mục tiêu: Đầu tư mạnh mẽ cho công tác điều tra, bảo tồn tài nguyên; Quy hoạch và phát triển các vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO (Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu); Nâng cao năng lực hệ thống kiểm nghiệm chất lượng từ Trung ương đến địa phương. Ban hành tiêu chuẩn quốc gia đối với dược liệu và các vị thuốc cổ truyền.

Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề xuất chiến lược quy hoạch vùng trồng tập trung gắn chặt với bảo tồn đa dạng sinh học dưới tán rừng.

Sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc

Bên cạnh yếu tố kinh tế, phát triển dược liệu còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Đại diện Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẳng định, trồng cây dược liệu là hướng đi mang lại sinh kế bền vững, giúp chuyển đổi mô hình từ "hỗ trợ phân tán" sang "can thiệp tổng thể" cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Việc đưa nội dung phát triển dược liệu vào Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035 thể hiện rõ quyết tâm của Chính phủ trong việc gắn kết y tế, kinh tế và xóa đói giảm nghèo. Hướng đi này đòi hỏi việc bảo tồn tri thức y học bản địa phải đi đôi với đảm bảo chia sẻ lợi ích công bằng cho người nông dân khi họ trực tiếp tham gia vào chuỗi giá trị.

"Hội thảo không chỉ là diễn đàn để trao đổi kinh nghiệm, nhận diện khó khăn mà còn là bước khởi đầu cho một tư duy mới. Để ngành dược liệu bứt phá, chúng ta cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của doanh nghiệp và người dân nhằm xây dựng thành công thương hiệu dược liệu Việt Nam trên trường quốc tế", Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà kỳ vọng.

Ngọc Anh