Sốt xuất huyết ở người cao tuổi có bệnh nền là một thách thức lớn

Chiều 7/5, Bệnh viện Lê Văn Thịnh tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề "Sốt xuất huyết Dengue - Tiếp cận toàn diện từ cơ chế bệnh sinh đến lâm sàng và dự phòng", thu hút đông đảo bác sĩ, nhân viên y tế tham dự.

Phát biểu khai mạc, BS.CKII Trần Văn Khanh - Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Thịnh, cho biết sốt xuất huyết Dengue hiện không còn là vấn đề riêng của một quốc gia mà đã trở thành thách thức y tế cộng đồng toàn cầu trong bối cảnh biến đổi khí hậu, đô thị hóa và sự thích nghi mạnh mẽ của muỗi truyền bệnh.

Theo ông, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ là điều trị các ca bệnh nặng mà còn là kiểm soát nguồn lây, nâng cao nhận thức cộng đồng, phát hiện sớm dấu hiệu cảnh báo và xây dựng chiến lược phòng ngừa bền vững, trong đó có tiêm vắc-xin.

Ông cũng nhấn mạnh việc tiếp cận toàn diện bệnh lý sốt xuất huyết không chỉ ở góc độ điều trị mà còn ở dự phòng và quản lý bệnh trong cộng đồng.

Người lớn, người có bệnh nền đối mặt nhiều nguy cơ

Tại hội thảo, PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hảo - nguyên Trưởng bộ môn Nhiễm, Đại học Y Dược TP.HCM; nguyên Trưởng khoa Hồi sức tích cực - chống độc người lớn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, cho biết sốt xuất huyết ở người lớn có bệnh nền là một trong những thách thức lớn hiện nay.

Theo ông, các bệnh lý nền như tim mạch, đái tháo đường, béo phì hay suy thận mạn làm tăng nguy cơ sốc, suy đa cơ quan, phù phổi, xuất huyết nặng và tử vong. Đặc biệt, người béo phì vừa khó đánh giá huyết động do lớp mỡ dày, khó bắt mạch, đo huyết áp, vừa dễ gặp biến chứng quá tải dịch trong hồi sức.

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hảo cho biết nguyên nhân tử vong thường gặp là nhập viện muộn, nhận định sai tình trạng sốc hoặc bù dịch không phù hợp.

Ông dẫn trường hợp một bệnh nhân nữ 43 tuổi mắc đái tháo đường, rối loạn lipid máu và thừa cân nhập viện trong tình trạng sốt xuất huyết nặng, suy gan cấp, tổn thương thận cấp, xuất huyết và sốc kéo dài. Bệnh nhân phải điều trị hồi sức tích cực, lọc máu liên tục và truyền máu với chi phí gần 200 triệu đồng.

Theo ông Hảo, với các trường hợp có bệnh nền, bác sĩ cần theo dõi sát, nhập viện sớm, áp dụng siêu âm tại giường (POCUS) để đánh giá huyết động và phối hợp hội chẩn liên chuyên khoa nhằm hạn chế nguy cơ tử vong.

Trong khi đó, PGS.TS.BS Đỗ Thị Hoài Tâm - chuyên gia nghiên cứu Dengue cao cấp, Đơn vị Nghiên cứu lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU), cũng cho biết độ tuổi mắc sốt xuất huyết ở trẻ em đang có xu hướng tăng dần. Nếu trước đây bệnh thường gặp ở nhóm 5 - 9 tuổi thì hiện nay ghi nhận nhiều hơn ở nhóm 10 - 15 tuổi.

Bà cũng lưu ý virus Dengue có nhiều type huyết thanh khác nhau nên một người có thể mắc bệnh nhiều lần. "Những bệnh nhân nhiễm lần thứ hai, thứ ba có khả năng diễn tiến nặng hơn so với lần đầu tiên", bà nói.

Một vấn đề đáng chú ý khác là mối liên hệ giữa thừa cân, béo phì với sốt xuất huyết nặng ở trẻ em. Qua nghiên cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, nhóm trẻ thừa cân béo phì có nguy cơ tái sốc, sốc kéo dài và diễn tiến nặng cao hơn nhóm không béo phì.

PGS.TS.BS Đỗ Thị Hoài Tâm cho rằng điều này khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn, nhất là tính toán dịch truyền theo cân nặng hiệu chỉnh để chống sốc. Trong tương lai, siêu âm tim tại giường được kỳ vọng hỗ trợ đánh giá thể tích tuần hoàn và tối ưu hóa điều trị cho nhóm bệnh nhi này.

Cần thay đổi nhận thức về tiêm vắc-xin

PGS.TS.BS Huỳnh Giao - Trưởng bộ môn Giáo dục sức khỏe và Tâm lý y học, Đại học Y Dược TP.HCM; Phó Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Lê Văn Thịnh, cho biết các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc-xin vẫn đang gây áp lực lớn lên hệ thống y tế và sức khỏe cộng đồng ở mọi lứa tuổi.

Bà cho biết năm 2019 thế giới ghi nhận khoảng 5,3 triệu trẻ dưới 5 tuổi tử vong, trong đó gần 50% liên quan đến bệnh nhiễm trùng và hơn 20% là các bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa bằng vắc-xin.

Riêng tại Việt Nam, sốt xuất huyết Dengue tiếp tục là bệnh truyền nhiễm có gánh nặng cao với số ca mắc lớn và số tử vong đứng thứ hai sau bệnh dại. Trung bình mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 175.000 ca mắc, có năm vượt mốc 300.000 ca.

Theo PGS.TS.BS Huỳnh Giao, dù Việt Nam đạt nhiều thành tựu trong chương trình tiêm chủng mở rộng như thanh toán bại liệt, loại trừ uốn ván sơ sinh và duy trì tỷ lệ bao phủ vắc-xin trên 90% ở trẻ dưới 1 tuổi trong nhiều năm, khoảng trống miễn dịch ở người trưởng thành và người cao tuổi vẫn còn đáng lo ngại.

Đề cập đến vắc-xin phòng sốt xuất huyết Dengue, bà cho biết loại vắc-xin này hiện đã được cập nhật trong khuyến cáo tiêm chủng cho nhiều nhóm tuổi, gồm trẻ vị thành niên, người lớn, người cao tuổi và người có bệnh nền, dù chưa được đưa vào chương trình tiêm chủng mở rộng.

Tại hội thảo, GS.TS.BS Phạm Lê An - nguyên Trưởng Trung tâm Bác sĩ gia đình, Đại học Y Dược TP.HCM; Chủ tịch Hội Bác sĩ gia đình Việt Nam, cũng cho biết tiêm chủng hiện không còn dừng ở khuyến cáo mà đang dần trở thành một phần trong chiến lược điều trị thường quy đối với người cao tuổi và người có bệnh nền.

Theo ông, sốt xuất huyết Dengue đặc biệt nguy hiểm ở người lớn tuổi, người có bệnh nền do tình trạng "lão hóa miễn dịch" khiến cơ thể dễ diễn tiến nặng khi nhiễm bệnh.

Vì vậy, ngoài kiểm soát véc-tơ truyền bệnh và điều trị dựa trên bằng chứng, tiêm chủng cần được xem là một mắt xích quan trọng trong chiến lược phòng bệnh.

Ông cũng nhấn mạnh người từng mắc sốt xuất huyết vẫn nên tiêm vắc-xin vì virus Dengue có bốn type huyết thanh khác nhau, nguy cơ mắc lần hai và diễn tiến nặng hơn vẫn có thể xảy ra.

Ngọc Duy - Hoàng Quỳnh