TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút - Trưởng khoa Phẫu thuật mạch máu, Bệnh viện Chợ Rẫy: Đã chọn ngành y thì phải học tập suốt đời!
Hơn ba thập kỷ gắn bó với phòng mổ, TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút - Trưởng khoa Phẫu thuật mạch máu, Bệnh viện Chợ Rẫy, Phó Chủ tịch Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam luôn tâm niệm: Hành trang quý giá nhất của người thầy thuốc không chỉ là chuyên môn vững vàng mà còn là sự khiêm tốn và tinh thần không ngừng học hỏi từ đồng nghiệp, từ những tri thức mới và đặc biệt, là từ chính những người bệnh của mình.
Hành trình từ một cậu bé lớn lên ở vùng đất Tây Ninh với ước mơ khoác lên mình chiếc áo blouse trắng đến khi trở thành một chuyên gia hàng đầu là một câu chuyện đầy cảm hứng về niềm đam mê, sự kiên trì và tinh thần học hỏi không ngừng.
Ước mơ khoác áo blouse trắng từ nhỏ
Sinh ra và lớn lên tại Tây Ninh, cậu bé Lâm Văn Nút sớm nuôi dưỡng ước mơ trở thành bác sĩ ngay từ những năm còn ngồi trên ghế nhà trường. Ký ức về lần mắc sốt xuất huyết thuở nhỏ được các bác sĩ tận tình thăm khám, đã để lại trong ông ấn tượng sâu sắc.
"Khi còn nhỏ, mỗi lần vào bệnh viện, nhìn thấy bác sĩ trong chiếc áo blouse trắng là tôi lại cảm thấy ngưỡng mộ. Hình ảnh ấy cứ in sâu trong suy nghĩ, khiến tôi tự nhủ phải cố gắng học tập để một ngày cũng trở thành bác sĩ như họ", bác sĩ Nút nhớ lại.
Ước mơ ấy đã thôi thúc ông miệt mài đèn sách. Năm 1984, ông thi đỗ vào ngành y và tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Đại học Y Dược TP.HCM năm 1990. Sau khi ra trường, ông trở về công tác tại Bệnh viện Đa khoa Tây Ninh, ban đầu làm việc trong lĩnh vực ngoại tổng quát.
Bước ngoặt lớn đến khi ông tiếp tục học sau đại học và dần định hình hướng đi chuyên sâu. Năm 2002, sau khi hoàn thành chương trình cao học, ông nhận được cơ hội sang Mỹ học tập tại Texas Medical Center (Houston), trong lĩnh vực Ngoại tim mạch - lồng ngực. Đây là chương trình học bổng với sự giới thiệu của các đồng nghiệp đi trước. "Khi trở về nước, tôi quyết định gắn bó lâu dài với lĩnh vực này", TS.BS Lâm Văn Nút cho biết.
Theo bác sĩ Nút, việc lựa chọn chuyên ngành không phải là một quyết định bộc phát, mà là quá trình "diễn tiến tự nhiên" dựa trên trải nghiệm học tập và nhu cầu thực tế. Đặc biệt, vào thời điểm đó, lĩnh vực mạch máu còn sơ khai, ít người quan tâm, chỉ vài bệnh viện lớn thực hiện những bệnh lý mạch máu cơ bản. Đối với các bệnh lý khó và phức tạp, các phẫu thuật viên còn gặp nhiều khó khăn.
"Lúc đó, đây là chuyên ngành còn sơ khai, ít người theo đuổi nhưng nhu cầu điều trị thì rất lớn. Tôi nghĩ mình nên đi vào lĩnh vực khó, mang tính khai phá, vừa là thử thách bản thân, vừa có thể đóng góp nhiều hơn", bác sĩ Nút chia sẻ.
Đi học khắp nơi để về làm "cuộc cách mạng"
TS.BS Lâm Văn Nút cho biết trong khi thế giới đã phát triển mạnh chuyên ngành mạch máu từ khá sớm thì ở giai đoạn đầu, lĩnh vực phẫu thuật mạch máu tại Việt Nam gần như chỉ dựa vào phương pháp mổ mở. Theo bác sĩ, khi đó các kỹ thuật can thiệp nội mạch vẫn chưa được triển khai. Gần như tất cả các bệnh lý mạch máu, từ động mạch chủ đến mạch ngoại biên, đều phải mổ mở.
"Với những trường hợp như phình động mạch chủ hay tắc động mạch chi, họ chủ yếu đặt stent, hạn chế tối đa phẫu thuật mở. Còn tại Việt Nam, mổ mở là phương án chính, nhưng đây là can thiệp xâm lấn lớn, ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe và không phải bệnh nhân nào cũng đủ điều kiện để chịu đựng", bác sĩ Nút chia sẻ.
Sau thời gian được đào tạo về can thiệp nội mạch ở nước ngoài, ông nhận ra đây thực sự là một cuộc cách mạng, mở ra bước ngoặt lớn cho chuyên ngành mạch máu tại Việt Nam. Là một trong những thế hệ đầu tiên tiếp cận với kỹ thuật mới, ông cùng đội ngũ đề xuất thành lập Khoa Phẫu thuật Mạch máu.
"Chúng tôi, lúc đó đứng đầu là TS.BS Phạm Minh Ánh đã trình bày và xin ý kiến về việc cần phải thành lập khoa Phẫu thuật mạch máu với Đảng ủy, Ban Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy và được chấp nhận", ông kể.
TS.BS Lâm Văn Nút nhấn mạnh, trước đó, các bệnh lý mạch máu thường được điều trị ở nhiều chuyên khoa khác nhau như phẫu thuật tim mạch hay tim mạch can thiệp, nhưng chưa có một đơn vị chuyên biệt.
Quan hệ đối tác quốc tế là một việc cực kỳ quan trọng, đó là lối mở để anh em có cơ hội đi học, tiếp cận những kỹ thuật mới và cũng là điều may mắn cho các bác sĩ trẻ của khoa được đào tạo bài bản. Rất vui, rất hạnh phúc, vì những gì mình làm không chỉ có ích cho khoa, cho đồng nghiệp, mà còn cho bệnh viện và cho cả chuyên ngành mạch máu.
TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút - Trưởng khoa Phẫu thuật mạch máu, Bệnh viện Chợ Rẫy, Phó Chủ tịch Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam.
Để có được nền tảng chuyên môn vững chắc, từ năm 2011 - 2015, TS.BS Lâm Văn Nút đã tham gia nhiều chương trình đào tạo ở nước ngoài, từ Mỹ, Pháp, Đức đến Nhật Bản, Singapore, Thái Lan… "Thời điểm đó trong nước chưa có nơi đào tạo, không có ai làm thì mình không thể học. Muốn làm được thì phải đi ra ngoài, học từ các trung tâm đã phát triển. Nhờ vậy khi về nước mới có thể triển khai được", TS.BS Nút chia sẻ.
Xóa hoài nghi bằng sự kiên định theo đuổi mục tiêu
Ngày 1/3/2012, Khoa Phẫu thuật mạch máu chính thức được thành lập. Những ngày đầu, quy mô còn rất nhỏ. "Ngày đầu tách khoa, chúng tôi có 32 giường bệnh nhưng thực tế ngày đầu tiên khoa hoạt động chỉ có 8 người bệnh, chủ yếu là các ca chấn thương mạch máu và vẫn còn mổ mở là chính. Người bệnh còn ít, nhân sự cũng hạn chế, nhiều người trong bệnh viện chưa hình dung được tương lai của chuyên ngành này", TS.BS Nút nhớ lại.
Không ít ý kiến hoài nghi đã đặt ra: vì sao cần một khoa riêng cho mạch máu? Tuy nhiên, theo ông, chính niềm tin vào xu hướng phát triển và nhu cầu thực tế đã giúp ông và đồng nghiệp kiên định theo đuổi. Những kỹ thuật can thiệp nội mạch tiên tiến được triển khai thử nghiệm ngay cả khi khoa chưa chính thức thành lập, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong điều trị.
Không chỉ trong bệnh viện, ngay cả giới đào tạo y khoa thời điểm đó cũng còn nhiều bất ngờ trước sự phát triển nhanh của lĩnh vực này. Nhưng chính từ những bước đi ban đầu ấy, chuyên ngành phẫu thuật mạch máu đã dần khẳng định vai trò và vị trí trong hệ thống y tế.
Theo bác sĩ Nút, lợi ích của việc chuyên biệt hóa là rất rõ rệt. Khi không còn ôm đồm, đội ngũ có thể dồn toàn bộ nguồn lực và tư duy vào một lĩnh vực duy nhất: cập nhật kỹ thuật mới, cải thiện phương pháp điều trị và nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh.
Điển hình, một bệnh nhân nam, 42 tuổi, quốc tịch Campuchia, nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau một vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng. Tai nạn xảy ra khi cả gia đình bốn người đang di chuyển bằng ô tô. Cú va chạm mạnh khiến con trai bệnh nhân 10 tuổi tử vong tại chỗ, những người còn lại đều bị thương nặng, trong đó, người bệnh là người chịu tổn thương nghiêm trọng nhất.
Người bệnh được chuyển từ Campuchia sang một bệnh viện tại TP.HCM ngay trong ngày. Tại đây, các bác sĩ nhanh chóng nhận định mức độ nguy kịch và chủ động liên hệ với Khoa Phẫu thuật Mạch máu, Bệnh viện Chợ Rẫy. "Đó là một ca rất nặng, đa chấn thương", TS.BS Lâm Văn Nút nhớ lại.
Theo ông, người bệnh bị chấn thương ngực nghiêm trọng với hàng loạt tổn thương: gãy nhiều xương sườn từ số 2 đến số 10 bên trái, dập phổi, tràn khí và tràn máu màng phổi, gãy xương đòn và gãy nát xương bả vai. Tình trạng suy hô hấp tiến triển nhanh khiến tiên lượng càng thêm xấu. Đáng lo ngại nhất, kết quả chụp CT cho thấy người bệnh bị vỡ động mạch chủ ngực, một tổn thương tối cấp có thể gây tử vong tức thì nếu không được xử trí kịp thời. "Nếu động mạch chủ đã vỡ mà không can thiệp, gần như chắc chắn người bệnh sẽ không qua khỏi", ông nói.
Ngay khi tiếp nhận, ê-kíp tiến hành các xét nghiệm, đồng thời tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa. Quyết định được đưa ra là can thiệp nội mạch khẩn cấp, đặt stent graft (ống đỡ mạch máu) ngay tại chỗ vỡ, phòng ngừa bị bung ra.
Sau can thiệp, diễn biến của người bệnh cải thiện rõ rệt. Hơn 8 ngày sau, người bệnh đã qua giai đoạn nguy kịch, có thể ngồi dậy, các chỉ số sinh tồn ổn định và được chuyển trở lại bệnh viện ban đầu để tiếp tục điều trị phục hồi.
Trường hợp này sau đó cũng được báo cáo trong các buổi giao ban chuyên môn của bệnh viện, đồng thời đưa ra thảo luận trong các phiên hội chẩn quốc tế. Hiện nay, Khoa Phẫu thuật Mạch máu duy trì hội chẩn định kỳ với Bệnh viện Đại học Michigan (Mỹ), một đối tác chuyên môn quan trọng của Khoa, với người "bắc cầu" cho mối quan hệ khắng khít này là TS.BS Lâm Văn Nút.
Khát khao phát triển cùng thế giới
Ở vị trí vừa là Trưởng khoa, vừa đảm nhiệm vai trò Phó Chủ tịch Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, bác sĩ Nút duy trì một cường độ làm việc mà không phải ai cũng theo kịp. Khi được hỏi về "nguồn năng lượng" cho lịch làm việc dày đặc mỗi ngày, ông trả lời một cách giản dị: đó là đam mê.
"Mình đi làm mà giống như đang tận hưởng chính công việc của mình, vào phòng mổ là thấy thích, không có cảm giác mệt", ông chia sẻ.
Từng bước xây dựng Khoa cho đến ngày hôm nay, Thầy thuốc ưu tú Lâm Văn Nút ấp ủ khát khao đưa lĩnh vực phẫu thuật mạch máu tại Việt Nam lên bản đồ y tế khu vực và thế giới, mà khởi đầu là thành lập Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam.
Ít ai biết, ở những ngày đầu, chỉ có ông và PGS.TS.BS Nguyễn Hữu Ước cùng nhau quyết tâm tạo ra một nơi để các thầy thuốc chuyên ngành mạch máu giao lưu học hỏi, chia sẻ tri thức và kinh nghiệm. Một ở miền Bắc, một ở miền Nam, tự liên hệ, vận động, làm việc với các bộ, ban, ngành để thành lập hội.
Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, theo lời ông, khi mới thành lập năm 2021 chỉ vỏn vẹn khoảng 200 thành viên. Đến nay, con số này đã vượt hơn 1.000. Động lực và mục đích duy nhất, theo ông, rất rõ ràng: phải phát triển. Trong khi các quốc gia trong khu vực như Singapore, rồi đến Đông Nam Á, châu Á, châu Âu hay Mỹ đều đã có các hội chuyên ngành, Việt Nam không thể đứng ngoài.
"Không có lý do nào để đứng ngoài cuộc chơi đó. Hoạt động Hội để nhìn nhận chuyên ngành mạch máu của quốc gia mình đang ở đâu, đang làm gì, đang thiếu gì, đang cần gì để phát triển", ông thẳng thắn nhìn nhận.
Do đó, hội là nền tảng để bác sĩ chuyên ngành mạch máu trong nước bước ra thế giới, bởi nhờ có tổ chức chính thức, Việt Nam mới trở thành thành viên của Hội Phẫu thuật Mạch máu châu Á, từ đó đủ điều kiện đăng cai các hội nghị quốc tế. Sau hai năm gia nhập, hội đang chuẩn bị cho mục tiêu lớn: tổ chức Hội nghị Phẫu thuật và Can thiệp Mạch máu châu Á tại Việt Nam vào năm 2027.
Nhưng phát triển, với ông, không chỉ dừng ở phạm vi một khoa hay một bệnh viện mà còn là quy mô toàn ngành, toàn quốc gia. Cho đến nay, bác sĩ Nút là "đầu mối" đối ngoại, chủ trì việc kết nối và mời các chuyên gia quốc tế đến trực tiếp hỗ trợ, chuyển giao kỹ thuật và làm việc cùng ê-kíp trong nước. Các hội thảo, hội nghị chuyên ngành về mạch máu, đặc biệt là các kỹ thuật can thiệp nội mạch, liên tục được tổ chức.
Song song với đó là một hướng đi bền bỉ khác: phát triển mạng lưới chuyên môn tại các địa phương. Ban Thường vụ Hội chủ động kết nối với Sở Y tế hoặc lãnh đạo các bệnh viện đa khoa để trao đổi, hỗ trợ. Nhiều kỹ thuật mới đã được chuyển giao, và với các địa phương, những kỹ thuật này gần như hoàn toàn mới mẻ.
"Đích đến cuối cùng vẫn là lợi ích cho người bệnh", ông nói thẳng. Khi tuyến dưới phát triển, người bệnh không còn phải di chuyển lên tuyến trên, vốn tốn nhiều thời gian, tiền bạc, sức lực, đồng thời giảm tải cho các bệnh viện lớn.
Ông hình dung sự phát triển của chuyên ngành mạch máu giống như "vết dầu loang" - lan tỏa dần, nhưng bền bỉ. Và trong quá trình đó, niềm vui không chỉ đến từ thành tựu cá nhân, mà còn từ sự trưởng thành của thế hệ sau.
"Năm nào hội nghị cũng vậy, tôi đều gọi điện, nhắn tin rủ các bạn đi. Không có vé máy bay thì tôi xin, khách sạn cũng cố gắng lo để các bạn tham dự. Phải đi vài lần, các bạn mới nhận ra đam mê và những điều thú vị ở bệnh lý này", bác sĩ Nút kể.
Đã chọn nghề y thì phải học suốt đời
TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút cho rằng, với y khoa, học tập là hành trình không có điểm dừng. "Ba mươi mấy năm hành nghề, tôi rút ra một điều: đã chọn nghề y thì phải học suốt đời. Lúc nào phía trước cũng có cái mới. Mình phải luôn khiêm tốn, học hỏi từ đồng nghiệp và đặc biệt là từ chính người bệnh của mình", ông nói.
Theo bác sĩ Nút, mỗi người bệnh là một bài học riêng biệt. Không có ca bệnh nào hoàn toàn giống ca bệnh nào, dù cùng một chẩn đoán.
"Ví dụ như phình động mạch chủ bụng, chúng tôi đã làm hàng ngàn ca, nhưng không có ca nào giống ca nào cả. Ca đầu tiên sẽ khác ca thứ 100, ca 100 lại khác ca 1.000. Cùng là một bệnh, nhưng mỗi trường hợp lại có đặc điểm khác nhau, cách xử lý cũng khác", ông chia sẻ.
Ông ví von, điều đó cũng giống như con người: "Trên thế giới có hàng tỷ người nhưng không có hai gương mặt nào giống hệt nhau. Bệnh lý mạch máu cũng vậy, mỗi ca bệnh là một ‘cá thể’ riêng". Chính vì thế, theo ông, bác sĩ không thể tự mãn, dù đã có nhiều kinh nghiệm.
"Đừng nghĩ mổ đến ca 500 hay 1.000 là mình đã giỏi nhất. Mỗi ca vẫn là một cái mới, vẫn đòi hỏi mình phải học và suy nghĩ lại. Chính quá trình đó giúp mình trưởng thành hơn từng ngày", ông nói. Theo TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút, đặc thù của chuyên ngành khiến khoa thường xuyên tiếp nhận những ca bệnh nặng và phức tạp.
"Các ca lớn, ca nguy cơ cao ở khoa rất nhiều. Bệnh lý mạch máu vốn đã khó, lại thường ở giai đoạn nặng. Không chỉ người bệnh tại TP.HCM mà từ các tỉnh, kể cả khu vực miền Trung, cũng được chuyển về đây điều trị. Vì vậy, số lượng ca phức tạp mà chúng tôi tiếp nhận là rất lớn", ông cho biết.
Luôn tạo điều kiện học tập tốt nhất cho học viên
Bác sĩ Phan Thị Mỹ Tú (28 tuổi), vừa hoàn thành chương trình bác sĩ nội trú tại Khoa Phẫu thuật mạch máu dưới sự hướng dẫn của TS.BS Lâm Văn Nút. Bác sĩ Tú cho biết trong quá trình học tập, TS.BS Lâm Văn Nút luôn tạo điều kiện học tập tốt nhất cho học viên trong khoa.
Theo bác sĩ Tú, tất cả học viên trong khoa từ nội trú đến các đối tượng học viên sau đại học khác đều được ông chỉ dạy sát sao. Hàng tuần, khoa duy trì các buổi trình chuyên đề với sự tham gia của ít nhất hai bác sĩ phụ trách, giúp học viên củng cố kiến thức lý thuyết và cập nhật các hướng dẫn điều trị. Bên cạnh đó, lịch mổ và lịch trực cũng được phân công rõ ràng, tạo điều kiện để học viên cọ xát thực hành. Nhiều thế hệ học viên đã đi qua rất yêu thích môi trường học tập thân thiện, tuyệt vời và không khí năng động ở khoa.
"Thầy hỗ trợ tôi rất nhiều trong suốt quá trình học, đặc biệt khi thực hiện khóa luận tốt nghiệp. Điều mà tôi ấn tượng là thầy luôn tận tụy và tạo cảm giác thoải mái với mọi người khi học tập và làm việc", bác sĩ Tú chia sẻ.
Đôi nét về TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút
TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút sinh năm 1966, ông hiện là Trưởng khoa Phẫu thuật mạch máu, Bệnh viện Chợ Rẫy, đồng thời là Phó Chủ tịch Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam.
Hiện nay, ông tham gia giảng dạy tại nhiều cơ sở đào tạo y khoa như Đại học Y Dược TP.HCM, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành... Trong giảng dạy, ông phụ trách các nội dung chuyên sâu về mạch máu, từ chấn thương - vết thương mạch máu đến điều trị suy tĩnh mạch ngoại biên và các kỹ thuật can thiệp hiện đại.
Ở vai trò người hướng dẫn, ông đã tham gia đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ: 20 bác sĩ nội trú và thạc sĩ, 5 bác sĩ chuyên khoa II và 3 tiến sĩ. Với TS.BS Lâm Văn Nút, công tác đào tạo không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là cách để tiếp nối và phát triển chuyên ngành trong tương lai.
Song song với giảng dạy, ông còn tham gia biên soạn tài liệu chuyên ngành, đã xuất bản hai đầu sách liên quan đến lĩnh vực mạch máu, phục vụ đào tạo và thực hành lâm sàng.
TTƯT.TS.BS Lâm Văn Nút cũng tham gia nhiều chương trình, đề tài nghiên cứu cấp Nhà nước và cấp cơ sở: Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật can thiệp nội mạch điều trị phình, bóc tách và phình bóc tách động mạch chủ; Nghiên cứu ứng dụng phẫu thuật NUSS trong điều trị lõm ngực bẩm sinh; Đánh giá kết quả sớm điều trị hẹp tắc động mạch chậu - đùi mạn tính bằng phương pháp can thiệp nội mạch….
Ngoài ra, ông còn xuất bản sách: Can thiệp nội mạch điều trị phình động mạch chủ bụng, Can thiệp nội mạch điều trị tắc hẹp động mạch chi dưới mạn tính.