Bộ Y tế cảnh báo thuốc tiêm YEZTUGO điều trị dự phòng HIV chưa được cấp phép tại Việt Nam
Bộ Y tế vừa phát đi cảnh báo khẩn về một loại thuốc tiêm dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) đang được rao bán trên mạng xã hội với tên thương mại YEZTUGO. Sản phẩm này chưa được cấp phép lưu hành tại Việt Nam, không rõ nguồn gốc xuất xứ và có thể gây rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe người sử dụng.
Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), thời gian gần đây xuất hiện các thông tin về việc mua bán, sử dụng thuốc tiêm YEZTUGO được cho là chứa hoạt chất lenacapavir, một hợp chất đang được nghiên cứu trong điều trị và dự phòng HIV thông qua các nền tảng mạng xã hội.
Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là sản phẩm này chưa được cơ quan quản lý cấp phép, đồng nghĩa với việc không có bất kỳ đảm bảo nào về chất lượng, độ an toàn hay hiệu quả điều trị. Trong bối cảnh công nghệ sinh học phát triển nhanh, những loại thuốc “tiên tiến” dễ trở thành mục tiêu bị làm giả, làm nhái hoặc bị khai thác sai mục đích.
Các chuyên gia y tế cảnh báo, việc sử dụng thuốc tiêm không rõ nguồn gốc, đặc biệt là thuốc tác động trực tiếp đến hệ miễn dịch như thuốc dự phòng HIV có thể dẫn đến nhiều hệ lụy: từ phản ứng phụ nghiêm trọng, nhiễm trùng, đến nguy cơ kháng thuốc nếu sử dụng sai cách.
Dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) là một trong những tiến bộ quan trọng của y học hiện đại trong kiểm soát đại dịch HIV/AIDS. Khi được sử dụng đúng phác đồ, các thuốc PrEP đã được cấp phép có thể giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm HIV ở nhóm nguy cơ cao.
Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ đạt được khi người dùng tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn điều trị và sử dụng các loại thuốc đã được kiểm định. Bộ Y tế hiện quy định rõ việc kê đơn, chỉ định và theo dõi điều trị HIV/AIDS phải tuân thủ theo các hướng dẫn chuyên môn, trong đó có Quyết định 5968/QĐ-BYT ban hành cuối năm 2021.
Việc tự ý sử dụng các sản phẩm chưa được cấp phép không chỉ làm mất đi hiệu quả dự phòng mà còn có thể tạo ra “ảo tưởng an toàn”, khiến người dùng chủ quan trước nguy cơ lây nhiễm.
Trước nguy cơ lan rộng của các sản phẩm trôi nổi, Bộ Y tế đã yêu cầu Sở Y tế các địa phương khẩn trương rà soát, kiểm tra các cơ sở khám chữa bệnh và kinh doanh dược phẩm nhằm phát hiện, xử lý kịp thời các trường hợp buôn bán hoặc sử dụng thuốc chưa được cấp phép.
Song song đó, công tác truyền thông cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người dân về nguy cơ từ thuốc giả, thuốc không rõ nguồn gốc - một vấn đề không mới nhưng ngày càng phức tạp trong kỷ nguyên thương mại điện tử.
Trước đó, Cục Quản lý Dược cũng xác nhận chưa cấp giấy đăng ký lưu hành cho bất kỳ sản phẩm nào mang tên YEZTUGO hoặc chứa hoạt chất lenacapavir với hàm lượng như được quảng cáo. Điều này đồng nghĩa với việc mọi sản phẩm mang tên gọi này đang lưu hành trên thị trường đều là trái phép.
Sự xuất hiện của những loại thuốc “chưa được kiểm chứng” nhưng lại được quảng bá như giải pháp đột phá cho thấy một khoảng trống lớn giữa tiến bộ khoa học và nhận thức cộng đồng. Trong khi các nghiên cứu về thuốc mới cần nhiều năm thử nghiệm nghiêm ngặt, thị trường chợ đen lại có thể “đi tắt” bằng cách khai thác tâm lý lo ngại bệnh tật và nhu cầu phòng ngừa.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của hệ thống y tế chính thống như một “bộ lọc” khoa học, giúp người dân tiếp cận đúng thông tin và phương pháp điều trị an toàn.
Cảnh báo về thuốc YEZTUGO không chỉ là một động thái quản lý, mà còn là lời nhắc về nguyên tắc cốt lõi của y học: mọi can thiệp vào cơ thể con người đều cần được kiểm chứng bằng khoa học và giám sát chặt chẽ.