PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Hãy chọn nghề bạn thực sự yêu

Với hơn 170 công trình khoa học, nhiều sáng chế và giải thưởng quốc tế, chị không chỉ theo đuổi khoa học bằng đam mê mà còn bằng sự kiên trì, tỉnh táo và khát vọng đưa nghiên cứu vào đời sống.

Từ “rẽ hướng bất đắc dĩ” đến hành trình tiên phong

Thưa PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp, đâu là bước ngoặt quan trọng nhất trong hành trình từ một sinh viên Hóa học đến nhà khoa học y học tái tạo của chị?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Nếu nhìn lại, tôi nghĩ điểm quan trọng nhất vẫn là niềm đam mê với khoa học. Từ khi còn học phổ thông, tôi đã rất thích Hóa học. Khi học, tôi thấy thoải mái và thực sự bị cuốn hút, nên việc chọn ngành Hóa ở đại học gần như là một lựa chọn tự nhiên.

Sau đó, tôi có cơ hội sang Hàn Quốc du học với học bổng toàn phần. Ban đầu, tôi tiếp tục theo ngành Hóa, nhưng do sự điều chỉnh trong chương trình, tôi được chuyển sang Kỹ thuật Y sinh – một lĩnh vực hoàn toàn mới.

Thời điểm đó, tôi cũng hoang mang. Nhưng tôi nghĩ: một ngành mới chắc chắn là ngành có tiềm năng. Thế là tôi “nhắm mắt” thử sức. Trong quá trình học, dù gặp rất nhiều khó khăn vì thiếu nền tảng y sinh, tôi vẫn kiên trì theo đuổi.

Nhìn lại, chính bước ngoặt tưởng như “bất đắc dĩ” đó lại mở ra con đường sự nghiệp của tôi ngày hôm nay.

Sau khi hoàn thành tiến sĩ tại Hàn Quốc năm 2012, đứng trước cơ hội làm việc với mức thu nhập tốt ở nước ngoài, chị đã lựa chọn trở về Việt Nam – có vẻ đây là một quyết định không hề dễ dàng?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Khi đó, tôi thực sự băn khoăn. Ở nước ngoài, điều kiện nghiên cứu tốt hơn rất nhiều. Còn ở Việt Nam, Kỹ thuật Y sinh và y học tái tạo gần như là lĩnh vực mới, cơ sở vật chất còn rất hạn chế.

Nhưng khi tìm hiểu và gặp các thầy ở Trường Đại học Quốc tế, tôi nhận ra đây là nơi đang đặt những viên gạch đầu tiên cho ngành này. Tôi nghĩ nếu mình không về thì ai sẽ làm? Và tôi quyết định trở về.

Những ngày đầu, phòng thí nghiệm gần như “con số 0”. Không thiết bị, không kinh phí, không nền tảng. Nhưng chính trong khó khăn đó, một thế hệ các nhà khoa học trẻ đã cùng nhau xây dựng nên nền móng cho lĩnh vực y học tái tạo tại Việt Nam.

“

Làm khoa học không phải là cuộc chạy đua theo thành tích hay những hào nhoáng bên ngoài. Điều quan trọng nhất là bạn phải đủ ‘tỉnh táo’ để hiểu mình đang làm gì, vì điều gì và đi đến đâu. Khi giữ được sự tỉnh táo đó, bạn sẽ không bị cuốn vào áp lực, không dễ bỏ cuộc và có thể kiên trì theo đuổi con đường mình đã chọn”

- PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp.

Làm khoa học từ những điều giản dị nhất

Trong điều kiện còn nhiều hạn chế, điều gì giúp chị kiên trì theo đuổi nghiên cứu?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Tôi nghĩ điều quan trọng là phải thực tế. Khi không có đủ thiết bị hiện đại, mình phải tìm cách làm khoa học trong điều kiện mình có.

Có thời điểm, tôi sử dụng những vật dụng rất đơn giản như lò vi sóng hay dụng cụ sinh hoạt để nghiên cứu về vật liệu hydrogel. Nghe có vẻ “không giống phòng lab”, nhưng đó là cách để mình bắt đầu.

Bên cạnh đó, tôi luôn chủ động tìm kiếm sự hợp tác. Khi biết mình thiếu gì, mình sẽ tìm người hỗ trợ. Hiện nay, việc kết nối khoa học toàn cầu rất dễ dàng, và cộng đồng khoa học luôn sẵn sàng chia sẻ.

Tôi luôn nghĩ, khoa học không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều lớn lao, mà có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ nhưng chắc chắn.

Theo chị, điều gì làm nên giá trị thực sự của một công trình khoa học?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Tôi tin rằng giá trị lớn nhất của khoa học là khả năng ứng dụng vào đời sống.

Ví dụ, một trong những nghiên cứu của tôi là phát triển vật liệu keo sinh học có thể cầm máu nhanh, diệt khuẩn và hỗ trợ tái tạo mô. Ý tưởng xuất phát từ một câu hỏi rất đơn giản: làm sao để người dân có thể xử lý vết thương kịp thời khi chưa đến bệnh viện?

Nếu một sản phẩm khoa học có thể giúp ích cho con người, đặc biệt là những người ở điều kiện khó khăn, thì đó mới là giá trị thực sự.

Tuy nhiên, hiện nay vẫn tồn tại khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng. Ở Việt Nam, các nhà khoa học vẫn phải tập trung nhiều vào công bố quốc tế để khẳng định vị thế. Tôi tin rằng trong tương lai, với các chính sách mới, khoa học Việt Nam sẽ tiến gần hơn đến ứng dụng thực tiễn.

Theo chị, người trẻ muốn theo đuổi khoa học cần những tố chất gì?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là sự “tỉnh táo”.

Ngày nay, áp lực về công bố, giải thưởng, kinh phí rất lớn. Nếu không tỉnh táo, bạn sẽ dễ bị cuốn vào những vòng xoáy đó và quên mất mục tiêu ban đầu của khoa học.

Bên cạnh đó là sự kiên trì. Làm khoa học là hành trình dài, không có chuyện thành công nhanh.

Một yếu tố nữa là khả năng kết nối. Khoa học không phải là hành trình cá nhân, mà là sự hợp tác. Bạn cần có đội nhóm, có cộng đồng để cùng phát triển.

Y học tái tạo: Lĩnh vực của tương lai

Được biết, chị đang tập trung vào các nghiên cứu vật liệu y sinh, đặc biệt là hydrogel thông minh và các hệ dẫn thuốc hướng đích – những lĩnh vực được xem là xu hướng của y học hiện đại. Chị có thể chia sẻ thêm về vấn đề này?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Một trong những hướng nghiên cứu mà tôi kỳ vọng là phát triển các loại băng gạc giúp cầm máu nhanh và hỗ trợ lành thương, đặc biệt cho bệnh nhân tiểu đường.

Ngoài ra, các hệ dẫn thuốc nano giúp đưa thuốc đến đúng vị trí cần điều trị cũng là hướng đi quan trọng, giúp giảm tác dụng phụ cho bệnh nhân.

Đây là những nghiên cứu cần đầu tư dài hạn nhưng tiềm năng ứng dụng rất lớn, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới.

Hạnh phúc đến từ việc chọn đúng nghề

Chị có lời khuyên nào cho các bạn trẻ đang đứng trước lựa chọn nghề nghiệp?

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là hãy chọn nghề bạn thực sự yêu.

Hạnh phúc trong công việc không đến từ danh tiếng hay thu nhập mà đến từ việc bạn có thực sự yêu công việc đó hay không. Khi bạn yêu, mỗi ngày làm việc sẽ không còn là áp lực mà trở thành niềm vui.

Tôi từng mất hai năm để nhận ra mình cần thay đổi. Nhưng khi chọn đúng, mọi thứ trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.

Nếu bạn chọn đúng ngành nghề mình đam mê, con đường của bạn sẽ rực rỡ theo cách riêng của bạn.

Là một nữ khoa học gia thành công, theo chị phụ nữ theo đuổi khoa học thì có những thuận lợi và khó khăn gì.

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp: Tôi cho rằng phụ nữ hoàn toàn có thể thành công trong lĩnh vực này. Phụ nữ có những lợi thế riêng như sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và trực giác tốt.

Khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và gia đình là có, nhưng nếu có sự sắp xếp hợp lý và sự ủng hộ từ gia đình, chúng ta hoàn toàn có thể làm tốt cả hai.

Điều quan trọng là đừng để những định kiến giới hạn mình.

PGS.TS Nguyễn Thị Hiệp – Nhà khoa học tiên phong y học tái tạo

• Năm sinh: 1981
• Chức vụ: Trưởng khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế – ĐHQG TP.HCM
• Là một trong những nhà nghiên cứu tiên phong về y học tái tạo tại Việt Nam, góp phần đặt nền móng cho lĩnh vực này từ những năm đầu phát triển
• Hơn 170 công trình khoa học, gần 80 bài báo quốc tế, hơn 70 báo cáo hội nghị và 4 bằng sáng chế.
• Giải thưởng tiêu biểu:
  • Giải thưởng L’Oréal – UNESCO 2016 (nhà khoa học nữ tài năng)
  • Giải nhất ASEAN – Mỹ 2017 về giải pháp y tế đô thị
  • L’Oréal – UNESCO quốc tế 2018 với nghiên cứu keo sinh học cầm máu
  • Top 100 nhà khoa học hàng đầu châu Á 2019 (Asian Scientist)
  • Giải thưởng Sáng tạo TP.HCM 2019
• Các nghiên cứu nổi bật tập trung vào vật liệu y sinh, hydrogel thông minh, hệ dẫn thuốc nano, hướng tới ứng dụng thực tế như băng gạc cầm máu, hỗ trợ lành thương…

• Dấu ấn nổi bật: Kiên trì theo đuổi triết lý “khoa học phải phục vụ đời sống”, đưa các nghiên cứu từ phòng thí nghiệm tiến gần hơn với người dân.

Công Chương – Bích Ngọc (thực hiện)