Khoa học

Bảo vệ bản quyền là 'chìa khóa' cho truyền hình thể thao phát triển

Võ Liên (Thực hiện) • 11/04/2026 - 06:10

Môi trường bản quyền được bảo vệ nghiêm ngặt không chỉ là "lá chắn" cho doanh nghiệp phát sóng chính thống mà còn là nền tảng để thu hút đầu tư, nâng cao chất lượng nội dung và xây dựng một thị trường thể thao lành mạnh, bền vững tại Việt Nam.

Trong bối cảnh các nền tảng số phát triển mạnh mẽ, việc tiếp cận nội dung thể thao trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, đi kèm với đó là tình trạng vi phạm bản quyền phát sóng ngày càng tinh vi, đặt ra nhiều thách thức cho các doanh nghiệp truyền hình và cơ quan quản lý.

Luật sư Phan Vũ Tuấn - Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM.

Nhân dịp Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới 26/4, phóng viên Tạp chí Khoa học phổ thông đã có cuộc trao đổi với Luật sư Phan Vũ Tuấn - Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ TP.HCM - nhằm làm rõ thực trạng, hệ lụy cũng như các giải pháp cần thiết để xây dựng môi trường bản quyền lành mạnh.

"Cuộc rượt đuổi" không hồi kết trên không gian mạng

Phóng viên: Ông có thể chia sẻ đánh giá tổng quan về thực trạng bảo vệ bản quyền phát sóng thể thao tại Việt Nam hiện nay?

Luật sư Phan Vũ Tuấn: Thực trạng hiện nay có thể ví như một “cuộc rượt đuổi” không hồi kết giữa các giải pháp kỹ thuật của cơ quan chức năng và những thủ đoạn ngày càng tinh vi của các nền tảng vi phạm.Ở góc độ tích cực, Việt Nam đã xây dựng được một hành lang pháp lý tương đối đầy đủ với Luật Sở hữu trí tuệ và các nghị định hướng dẫn.

Các đơn vị nắm giữ bản quyền như K+, VTVcab hay FPT Play cũng đã chủ động phối hợp với cơ quan quản lý để thực hiện các biện pháp kỹ thuật như chặn IP, chặn tên miền đối với các trang web vi phạm.

Truyền hình K+ cũng bị ảnh hưởng bởi tình trạng xem bóng đá lậu trên nền tảng trực tuyến.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy Việt Nam vẫn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ vi phạm bản quyền cao trong khu vực. Các giải đấu thể thao lớn, đặc biệt là bóng đá như Ngoại hạng Anh, Champions League hay World Cup luôn trở thành mục tiêu của các trang web lậu.

Thách thức lớn nhất nằm ở tốc độ biến đổi của các nền tảng vi phạm. Khi một website bị chặn, chỉ trong vài phút, một tên miền mới sẽ xuất hiện để tiếp tục phát sóng. Điều này khiến các biện pháp hành chính nhiều khi rơi vào tình trạng “đuổi hình bắt bóng”, khó đạt hiệu quả triệt để.

Bên cạnh đó, không thể không nhắc đến yếu tố người dùng. Một bộ phận khán giả vẫn sẵn sàng truy cập các nền tảng trái phép vì tâm lý “miễn phí”, vô tình trở thành nguồn nuôi dưỡng và duy trì hoạt động của các hệ sinh thái vi phạm.

Ông từng nhận định phát sóng bóng đá lậu thực chất là một “cái bẫy”. Xin ông phân tích rõ hơn?

Luật sư Phan Vũ Tuấn: Thực tế, các trang web phát sóng bóng đá lậu không hề “miễn phí” như nhiều người nghĩ. Nguồn thu chính của họ đến từ quảng cáo cá cược và việc dẫn dụ người dùng tham gia vào các hệ sinh thái cờ bạc trực tuyến.

Trong quá trình phát sóng, các nền tảng này tận dụng tối đa lưu lượng truy cập để chèn banner, logo nhà cái hoặc liên kết trực tiếp đến các trang cá độ. Khi người dùng nhấp vào xem trận đấu, họ có thể bị điều hướng sang các trang đăng ký tài khoản, tải ứng dụng cá cược mà không hề hay biết.

Xôi Lạc TV nổi tiếng với việc truyền trực tiếp hàng loạt giải bóng đá lớn.

Tinh vi hơn, một số nền tảng còn sử dụng chính đội ngũ bình luận viên để “lồng ghép” nội dung quảng bá cá cược. Những lời kêu gọi đặt cược theo diễn biến trận đấu như tỉ số, phạt góc, thẻ phạt... được đưa vào như một phần của nội dung bình luận, biến trải nghiệm xem bóng đá thành một “sòng bạc trá hình”.

Ngoài ra, các trang web này còn xây dựng hệ sinh thái khép kín trên mạng xã hội như Telegram, Facebook Group để chăm sóc người dùng, từ đó từng bước dẫn dụ họ tham gia sâu hơn vào các hoạt động vi phạm.

Các thủ đoạn phổ biến có thể kể đến như: giao diện dày đặc quảng cáo, chèn mã độc, tự động mở nhiều tab hoặc cài đặt các liên kết ẩn. Đây chính là lý do vì sao tôi cho rằng các trang web bóng đá lậu là “mắt xích đầu tiên” trong chuỗi cung ứng tội phạm mạng.

Hệ lụy đa chiều đối với doanh nghiệp và thị trường

Nạn vi phạm bản quyền tácđộng như thế nào đến các doanh nghiệp truyền hình chính thống?

Luật sư Phan Vũ Tuấn: Tác động là rất nghiêm trọng và không chỉ dừng lại ở thiệt hại kinh tế.

Thứ nhất, chi phí mua bản quyền các giải đấu thể thao lớn thường rất cao, có thể lên đến hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu USD. Các doanh nghiệp truyền hình phải dựa vào nguồn thu từ thuê bao và quảng cáo để thu hồi vốn. Khi người xem chuyển sang các nền tảng lậu, nguồn thu này bị suy giảm đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì hoạt động.

“
Một môi trường bản quyền được bảo vệ nghiêm ngặt sẽ tạo nền tảng vững chắc cho các doanh nghiệp phát sóng chính thống tập trung cho chuyên môn, thay vì "chạy đua" với vấn nạn vi phạm bản quyền.
Luật sư Phan Vũ Tuấn chia sẻ.

Thứ hai, vấn nạn này tạo ra sự cạnh tranh không công bằng trên thị trường. Trong khi các doanh nghiệp chính thống phải đầu tư lớn về hạ tầng kỹ thuật, nhân sự, bản quyền và tuân thủ quy định pháp luật thì các trang web lậu chỉ cần những thiết bị đơn giản để “ăn cắp” tín hiệu và phát sóng, thu lợi nhuận mà không phải chịu bất kỳ chi phí nào.

Thứ ba, khi tình trạng vi phạm bản quyền diễn ra phổ biến, các đối tác quốc tế sẽ đánh giá Việt Nam là thị trường có rủi ro cao. Hệ quả là giá bản quyền có thể bị đẩy lên cao hoặc thậm chí bị hạn chế cấp quyền phát sóng, gây thiệt hại lâu dài cho cả doanh nghiệp và người hâm mộ.

Thứ tư, các nền tảng lậu thường có chất lượng phát sóng kém, hình ảnh bị cắt ghép, chèn quảng cáo không phù hợp. Nghiêm trọng hơn, nhiều trang web còn chứa mã độc hoặc nội dung độc hại, đe dọa trực tiếp đến an toàn thông tin cá nhân của người dùng.

Nếu không có những biện pháp bảo vệ quyết liệt và đồng bộ, các doanh nghiệp truyền hình chính thống sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong việc duy trì hoạt động, thậm chí có nguy cơ bị loại khỏi thị trường.

Xây dựng văn hóa “thưởng thức có trách nhiệm”

Theo ông, đâu là giải pháp căn cơ để thay đổi thói quen xem lậu đã ăn sâu vào một bộ phận khán giả?

Luật sư Phan Vũ Tuấn: Đây là vấn đề cần giải quyết một cách tổng thể, với sự tham gia của nhiều bên. Trước hết, cơ quan chức năng cần tiếp tục tăng cường xử lý các hành vi vi phạm, đặc biệt là trên môi trường mạng. Các biện pháp kỹ thuật cần được kết hợp với chế tài pháp lý đủ mạnh để tạo tính răn đe.

Về phía doanh nghiệp, cần chú trọng nâng cao trải nghiệm người dùng, cung cấp các gói dịch vụ linh hoạt, giá cả hợp lý, đồng thời đảm bảo an toàn thông tin. Khi người dùng cảm thấy thuận tiện và an toàn, họ sẽ có xu hướng lựa chọn các nền tảng hợp pháp.

Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là nhận thức của người dùng. Cần đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông để xây dựng văn hóa “thưởng thức có trách nhiệm”, trong đó việc sử dụng nội dung có bản quyền được xem là hành vi văn minh, thể hiện sự tôn trọng đối với công sức sáng tạo.

Trong một số trường hợp, việc áp dụng chế tài đối với hành vi lưu trữ, phát tán nội dung vi phạm là cần thiết nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.

Ông kỳ vọng gì về tương lai của thị trường truyền hình thể thao tại Việt Nam?

Luật sư Phan Vũ Tuấn: Tôi tin rằng, khi môi trường bản quyền được bảo vệ nghiêm ngặt, các doanh nghiệp sẽ có điều kiện tập trung vào chuyên môn, thay vì phải “chạy đua” với vi phạm.

Họ sẽ có thêm nguồn lực để đầu tư vào công nghệ phát sóng hiện đại, xây dựng các nền tảng tích hợp và nâng cao trải nghiệm người dùng. Đây là điều mà các trang web lậu không thể làm được do hạn chế về nguồn lực và tính hợp pháp.

Một môi trường minh bạch cũng sẽ thu hút các nhà đầu tư và đối tác quốc tế, góp phần ổn định giá bản quyền và thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp thể thao trong nước.

Xa hơn, khi việc tiếp cận nội dung hợp pháp trở thành chuẩn mực, xã hội sẽ hình thành một cộng đồng khán giả văn minh, tôn trọng pháp luật và trân trọng giá trị của các sản phẩm sáng tạo.

Xin cảm ơn Luật sư Phan Vũ Tuấn!

Sở hữu trí tuệ và thể thao

Năm 2026, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố chủ đề: “Sở hữu trí tuệ và Thể thao: Sẵn sàng - Bắt đầu - Đổi mới”.

Trong lĩnh vực thể thao, sở hữu trí tuệ hiện diện ở nhiều khía cạnh như: công nghệ, thiết bị, nhãn hiệu, hình ảnh và quyền phát sóng. Hệ thống bảo hộ hiệu quả sẽ khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng cao trải nghiệm người hâm mộ và thúc đẩy các ngành công nghiệp liên quan phát triển.

Võ Liên (Thực hiện)