Người dân 'phường hạnh phúc' được trang bị kiến thức phòng ngừa bệnh để vui khỏe mỗi ngày

Chương trình do Tạp chí Khoa học phổ thông phối hợp với phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM tổ chức, với sự đồng hành của Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình và Bệnh viện Quân y 175.

Trang bị kiến thức dự phòng bệnh, xây dựng phường hạnh phúc

Phát biểu tại chương tình, ThS, Nhà báo Bùi Hương - Phó Tổng Biên tập phụ trách, điều hành Tạp chí Khoa học phổ thông - cho biết bên cạnh các hoạt động chuyên môn, Tạp chí còn triển khai nhiều chương trình sau mặt báo, trong đó có “Vui khỏe mỗi ngày”, nhằm nâng cao ý thức chăm sóc sức khỏe dự phòng cho người dân TP.HCM.

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Hạnh phúc (20/3) và Ngày Công tác xã hội Việt Nam (25/3), Tạp chí Khoa học phổ thông và phường Tân Sơn Hòa tổ chức chương trình nhằm trang bị kiến thức y khoa đến gần hơn với người dân địa phương. Theo nhà báo Bùi Hương, chương trình không chỉ cung cấp những kiến thức thiết thực giúp người dân nhận diện sớm và phòng ngừa các bệnh lý phổ biến, mà còn lan tỏa tinh thần sống khỏe, sống chủ động, hướng tới xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, an toàn và hạnh phúc.

Ở góc độ địa phương, ông Lê Huỳnh Thanh - Phó Chủ tịch UBND phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM - cho rằng chương trình "Vui khỏe mỗi ngày" của Tạp chí Khoa học phổ thông đã cung cấp nhiều kiến thức thiết thực, giúp người dân nâng cao nhận thức trong phòng ngừa và xử lý các bệnh lý tim mạch, đột quỵ, cũng như cơ xương khớp.

Đảng ủy phường Tân Sơn Hòa ghi nhận và trân trọng cảm ơn sự đồng hành của các cơ quan, đơn vị, đặc biệt là Tạp chí Khoa học phổ thông, đã góp phần chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người dân, hướng tới mục tiêu xây dựng “phường hạnh phúc”.

Vận động linh hoạt là “chìa khóa” giúp vui sống mỗi ngày

Tại chương trình, các bác sĩ đã trình bày cách phòng ngừa bệnh lý cơ - xương - khớp và đột quỵ để sống khỏe mỗi ngày.

Theo ThS.BS.CKI Hoàng Quốc Anh - Khoa Chi dưới, Bệnh viện Chấn thương chỉnh hình TP.HCM, thoái hóa khớp gối là tình trạng lớp sụn bảo vệ đầu xương bị mòn dần theo thời gian, khiến hai đầu xương cọ xát vào nhau. Hậu quả là gây đau, cứng khớp và hạn chế vận động, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.

Các nguyên nhân gây ra thoái hóa khớp gối do lão hóa tự nhiên, quá tải kéo dài, thừa cân béo phì, chấn thương cũ và do yếu tố di truyền Nguyên nhân chủ yếu đến từ quá trình lão hóa tự nhiên, tình trạng quá tải kéo dài, thừa cân – béo phì, chấn thương cũ hoặc yếu tố di truyền.

Bác sĩ Quốc Anh cho biết, triệu chứng thường gặp là đau khớp khi vận động, khớp phát ra tiếng lục khục, cứng khớp vào buổi sáng, khó co duỗi, đau khi lên xuống cầu thang hoặc đi dốc. Một số trường hợp có thể sưng khớp, biến dạng khớp nếu bệnh tiến triển nặng.

Theo bác sĩ Quốc Anh, thoái hóa khớp gối là quá trình “hao mòn tự nhiên” của cơ thể sau nhiều năm vận động. Tuy nhiên, bệnh cũng có thể khởi phát sớm hơn do chấn thương trong sinh hoạt, lao động hoặc do tự ý dùng thuốc, điều trị không đúng cách. Dù không nguy hiểm đến tính mạng, bệnh gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng sống. Người bệnh dễ gặp khó khăn khi đi lại, tăng nguy cơ té ngã, đặc biệt ở người lớn tuổi, có thể dẫn đến gãy xương hoặc chấn thương nghiêm trọng.

Để phòng ngừa và cải thiện tình trạng bệnh, cần kiểm soát cân nặng, duy trì chế độ ăn hợp lý, giảm chất béo và tinh bột, tăng cường rau xanh. Đồng thời, hạn chế các thói quen gây áp lực lên khớp như ngồi xổm, ngồi ghế thấp, khiêng vác nặng hay đi cầu thang nhiều.

“Thoái hóa khớp gối là bệnh lý phổ biến nhưng có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống phù hợp”, bác sĩ Quốc Anh chia sẻ và khuyến cáo người dân nên đi khám sớm khi xuất hiện triệu chứng, đồng thời duy trì chế độ ăn uống hợp lý, tập luyện phù hợp và giữ thói quen vận động linh hoạt là “chìa khóa” giúp vui sống mỗi ngày dù có thoái hóa khớp.

Kiểm soát tốt các bệnh lý nền để phòng ngừa bệnh lý đột quỵ

Tại chương trình, ThS.BS Phan Xuân Uy Hùng - Khoa Nội Thần kinh. Bệnh viện Quân y 175 - đã cung cấp kiến thức về cách hiểu đúng để phòng ngừa đột quỵ. Theo bác sĩ Hùng, đột quỵ - “tai biến mạch máu não” - là tình trạng não bị tổn thương đột ngột do gián đoạn dòng máu nuôi não.

Năm 2021, thế giới ghi nhận khoảng 12 triệu ca đột quỵ mới mỗi năm, tăng gần 70% so với năm 1990. Đây là nguyên nhân tử vong đứng thứ ba toàn cầu, đồng thời là nguyên nhân hàng đầu gây mất số năm sống khỏe mạnh trong các bệnh lý thần kinh.

Nhiều người sống sót sau đột quỵ phải đối mặt với di chứng nặng nề như liệt, rối loạn ngôn ngữ và phụ thuộc vào người chăm sóc. Đáng chú ý, khoảng 83% gánh nặng đột quỵ liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, cho thấy việc phòng ngừa và kiểm soát nguy cơ đóng vai trò then chốt trong giảm thiểu tác động của bệnh lý đột quỵ.

ThS.BS Phan Xuân Uy Hùng khuyến cáo, khi gặp đột quỵ cần gọi cấp cứu 115 ngay. Người bệnh nên được đặt nằm trên bề mặt phẳng, an toàn; nếu có nôn ói, lơ mơ hoặc hôn mê thì cho nằm nghiêng. Đồng thời theo dõi nhịp thở, mạch; nếu ngừng thở hoặc mất mạch, cần ép tim ngoài lồng ngực ngay. Không tự ý cho uống thuốc, không châm cứu, cạo gió, chích nặn máu; không cho ăn uống và không chờ người bệnh tự hồi phục.

Về phòng ngừa, cần kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh mạch vành thông qua tái khám định kỳ và tuân thủ điều trị. Người dân nên chủ động đo huyết áp tại nhà, tầm soát ngưng thở khi ngủ nếu có dấu hiệu nghi ngờ và khám sức khỏe định kỳ.

Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh là yếu tố quan trọng: kiểm soát cân nặng hợp lý (BMI 18,5–24,9 kg/m²), vòng eo nam dưới 90 cm, nữ dưới 80 cm; ăn giảm muối dưới 5g/ngày, hạn chế dầu mỡ, tăng rau xanh; duy trì vận động thể lực tối thiểu 150–300 phút/tuần ở mức trung bình hoặc 75–150 phút/tuần ở cường độ mạnh; hạn chế rượu bia và không hút thuốc lá.

“Lối sống lành mạnh và tuân thủ điều trị bệnh nền là phương pháp dự phòng đột quỵ tốt nhất”, ThS.BS Phan Xuân Uy Hùng nhấn mạnh.

Sôi động chuyên mục hỏi - đáp

Tại phần thảo luận, nhiều câu hỏi liên quan đến bệnh lý cơ xương khớp và nguy cơ đột quỵ đã được người dân đặt ra, phản ánh những nỗi lo rất thực tế trong đời sống hằng ngày.

Bà Trương Lê Mỹ Ngọc - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM - đặt vấn đề: tình trạng mỏi cổ, đau cổ, đau vùng vai – bả vai diễn ra khá phổ biến, vậy làm thế nào để thuyên giảm hiệu quả? Người dân có thể tự massage tại nhà hay không, nên dùng liệu pháp nóng, dầu xoa bóp hoặc thuốc bôi như thế nào để an toàn?

Trả lời câu hỏi, ThS.BS Phan Xuân Uy Hùng - Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 - cho biết, tình trạng đau mỏi cổ – vai – gáy thường gặp ở người làm việc văn phòng hoặc duy trì một tư thế lặp đi lặp lại trong thời gian dài, khiến các cơ bị co cứng, gây đau. Một số trường hợp nặng có thể dẫn đến chèn ép rễ thần kinh, gây đau đầu hoặc lan xuống vùng bả vai.

Với các triệu chứng thông thường, người dân có thể tự cải thiện bằng cách massage nhẹ nhàng hoặc thực hiện các bài tập giãn cơ ngay tại nơi làm việc. “Mỗi lần tập chỉ cần từ 30 giây đến 1 phút, duy trì 2–3 lần mỗi ngày là đã có thể hỗ trợ giảm đau hiệu quả”, bác sĩ Hùng khuyến nghị.

Trong khi đó, ThS.BS.CKI Hoàng Quốc Anh - Khoa Chi dưới, Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM - nhấn mạnh, nguyên nhân phổ biến của tình trạng này là do tư thế làm việc chưa đúng, đặc biệt là thói quen cúi đầu hoặc giữ cổ ở một vị trí quá lâu.

Theo ThS.BS.CKI Hoàng Quốc Anh, dù công việc bận rộn, người lao động vẫn nên tạo thói quen nghỉ giữa giờ. “Sau mỗi 1–2 tiếng làm việc, nên đứng dậy hoặc tập các động tác đơn giản tại chỗ như xoay cổ, ngửa cổ, nghiêng trái – phải. Những động tác nhẹ nhàng nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc giảm căng cơ”, ThS.BS.CKI Hoàng Quốc Anh cho biết.

Ngoài ra, sau giờ làm việc, người dân có thể kết hợp massage vùng cổ – vai – gáy với tinh dầu hoặc dầu nóng, xoa bóp từ vùng sau gáy lan xuống hai bên bả vai để tăng hiệu quả thư giãn cơ và giảm đau.

​​Bà Vũ Thị Lam (61 tuổi, ngụ phường Tân Sơn Hòa) cho biết, dù được chẩn đoán thoái hóa cột sống qua phim X-quang, bà lại không có triệu chứng đau lưng. Thay vào đó, cơn đau xuất hiện ở vùng hông, lan xuống gót chân và cổ chân, kèm cảm giác buốt ở bắp chân, đặc biệt bên chân trái khiến việc đi lại khó khăn. Từ thực tế này, bà băn khoăn liệu tình trạng của mình thực chất là bệnh gì khi triệu chứng không trùng khớp với chẩn đoán “đau lưng” mà bác sĩ đề cập.

Trả lời thắc mắc, ThS.BS.CKI Hoàng Quốc Anh - Khoa Chi dưới, Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM - cho biết, đây là tình huống rất thường gặp ở người lớn tuổi, khi các bệnh lý cơ xương khớp và thần kinh có thể cùng lúc tồn tại và gây triệu chứng chồng lấp.

Theo bác sĩ Quốc Anh, thoái hóa cột sống thắt lưng là một trong những nguyên nhân phổ biến. Tuy nhiên, hình ảnh trên phim X-quang đôi khi không phản ánh đúng triệu chứng thực tế. “Có người phim chụp cho thấy thoái hóa rất nặng nhưng lại không đau, trong khi có người hình ảnh rất nhẹ nhưng lại đau nhiều”, bác sĩ Quốc Anh lý giải. Vì vậy, việc được chẩn đoán thoái hóa cột sống là có cơ sở, dù người bệnh không có biểu hiện đau lưng rõ ràng.

Tại chương trình, Tạp chí Khoa học phổ thông đã trao 35 phần quà, mỗi phần gồm 500 nghìn đồng tiền mặt cùng quà tặng thiết thực đến người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn phường. Bên cạnh đó, Hội Doanh nghiệp phường Tân Sơn Hòa, TP.HCM cũng trao tặng 35 phần quà.

Võ Liên - Hoàng Quỳnh