Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Nghiên cứu khoa học đại học phải tạo ra giá trị thực, không chỉ 'đếm bài báo'
Tại cuộc giao ban nội bộ đầu tiên với khối các trường đại học trực thuộc trên cương vị người đứng đầu Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc thay đổi thước đo trong nghiên cứu khoa học. Theo đó, các trường đại học phải bước qua giai đoạn đong đếm thành tích bằng số lượng bài báo để hướng tới việc tạo ra tác động thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế quốc gia.
Mới đây, Quyền Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cùng Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc đã chủ trì buổi làm việc với các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ về việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Hội nghị tập trung vào các đột phá trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Định vị lại thước đo khoa học: Từ lý thuyết đến tác động hiện hữu
Mở đầu hội nghị, ông Hoàng Minh Sơn thẳng thắn đặt ra vấn đề về "trách nhiệm quốc gia" của các trường đại học, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang đặt quyết tâm cao hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Theo Quyền Bộ trưởng, trách nhiệm này phải được minh chứng bằng những kết quả cụ thể, chứ không thể chỉ dừng lại ở những lời nói lý thuyết suông.
Đã đến lúc cần có sự dịch chuyển mạnh mẽ trong thước đo đánh giá hiệu quả khoa học. Mục đích tối thượng của mọi hoạt động nghiên cứu lúc này là phải tạo ra sản phẩm, tạo ra công ăn việc làm và góp phần thay đổi cơ cấu nền kinh tế để tác động tích cực đến mô hình tăng trưởng.
Sản phẩm khoa học của các trường đại học phải trực tiếp giải quyết những bài toán lớn của các địa phương và của cả nước. Điều này thể hiện qua việc hình thành các doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) mang lại giá trị cao từ công nghệ lõi, công nghệ sâu (deeptech), hoặc đưa ra những tư vấn chính sách có tác động lớn trong bối cảnh mới.
"Câu chuyện bây giờ không phải là đi đếm số lượng bài báo công bố khoa học với nhau, hay so sánh tăng trưởng năm nay với năm trước. Số bài báo cũng quan trọng, nhưng bên cạnh đó, chúng ta đóng góp thực sự gì, đóng góp trực tiếp thế nào vào tăng trưởng kinh tế ngoài việc đóng góp về tri thức?", ông Hoàng Minh Sơn nêu vấn đề.
Quyền Bộ trưởng cũng nhìn nhận thực tế, tất nhiên làm khoa học là nghiên cứu, không làm ra tiền ngay, nhưng tương lai nó sẽ phải làm ra tiền. Theo ông, làm khoa học không phải là chạy theo lợi ích thương mại chộp giật, mà bắt buộc phải kiến tạo những giá trị nền tảng, có khả năng chuyển hóa thành động lực kinh tế bền vững cho xã hội, đồng thời đào tạo ra nguồn nhân lực khoa học công nghệ chất lượng cao.
Xóa bỏ quan liêu, dồn lực giải quyết các bài toán tầm quốc gia
Đánh giá về bối cảnh hiện tại, Quyền Bộ trưởng cho biết giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo đang đứng trước cơ hội lớn, đặc biệt là nguồn lực đầu tư ngày càng dồi dào hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn lực này như thế nào cho hiệu quả lại là một thách thức không nhỏ, đòi hỏi tinh thần chủ động, làm việc tốc độ và quyết liệt từ lãnh đạo các trường, giảng viên và nhà khoa học.
Ông Sơn chỉ ra một thực tế: Hiện có rất nhiều đề xuất đề tài, dự án từ các trường đại học nhưng số lượng triển khai thành công chưa đáng là bao. Dù có những vướng mắc khách quan về chính sách liên ngành, các trường và bộ phận quản lý vẫn cần tự nhìn nhận lại năng lực thực thi.
"Thực sự chúng ta đã chuẩn bị cho những đề xuất đó thật kỹ, thật trúng chưa? Các cục, vụ của Bộ GD-ĐT thực sự vào cuộc cùng các trường chưa? Hay chúng ta vẫn xét duyệt kiểu hành chính quan liêu?", ông Sơn đặt câu hỏi.
Để tạo ra sự đột phá, Quyền Bộ trưởng yêu cầu bộ máy quản lý phải thay đổi, chuyển sang tinh thần "kiến tạo và phục vụ". Nguồn lực đầu tư phải đi đôi với hiệu quả sử dụng. Ông đặc biệt lưu ý tình trạng lãng phí khi mua sắm thiết bị đắt tiền nhưng "một tháng dùng vài lần, trong khi kinh phí vận hành không có, để đấy lại hỏng".
Đặc biệt, để giải quyết các bài toán tầm quốc gia, Quyền Bộ trưởng yêu cầu các trường phải phá bỏ sự chia cắt, cục bộ. Các công nghệ chiến lược hiện nay đều mang tính liên ngành, do đó "hợp tác là bắt buộc".
Các trường đại học cần xây dựng cơ chế quản trị nội bộ linh hoạt để gắn chặt nghiên cứu với đào tạo, đồng thời mở rộng hợp tác đa chiều với doanh nghiệp, địa phương và đối tác quốc tế. Trong thời gian tới, Nhà nước sẽ phân bổ kinh phí dựa trên sứ mạng, chất lượng và hiệu quả thực tế của từng đơn vị, trong đó ưu tiên những nơi tạo ra sản phẩm chất lượng cao với chi phí tối ưu nhất.