Y học

Những trợ lý đắc lực và "thám tử" tài ba tại Bệnh viện Bình Dân

Võ Liên - Du Ca (Thực hiện) • 04/03/2026 - 17:53

Nhân dịp 27/2 - Ngày Thầy thuốc Việt Nam, phóng viên Tạp chí Khoa học phổ thông - Thời sự Y học đã có cuộc trao đổi với BS.CKII Nguyễn Chí Phong - Phó Giám đốc Bệnh viện Bình Dân - về sự phát triển kỹ thuật cao và vai trò của chẩn đoán hình ảnh trong điều trị tại Bệnh viện Bình Dân - một trung tâm ngoại khoa hàng đầu phía Nam.

Tại Bệnh viện Bình Dân, mỗi kết quả CT, MRI hay DSA không chỉ là dữ liệu chuyên môn mà còn là cơ sở để đưa ra những quyết định điều trị quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiên lượng và chất lượng sống của người bệnh.

BS.CKII Nguyễn Chí Phong - Phó Giám đốc Bệnh viện Bình Dân.

Chẩn đoán hình ảnh - "người dẫn đường" cho phẫu thuật hiện đại

Phóng viên: Bệnh viện Bình Dân được xem là bệnh viện ngoại khoa hàng đầu phía Nam với hơn 38.000 ca phẫu thuật mỗi năm. Như vậy, vai trò của chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh quan trọng như thế nào trong quá trình điều trị cho người bệnh thưa bác sĩ?

BS.CKII Nguyễn Chí Phong: Với đặc thù là bệnh viện ngoại khoa chuyên sâu, mỗi năm thực hiện trên 38.000 ca phẫu thuật, có thể khẳng định chẩn đoán hình ảnh giữ vai trò hết sức quan trọng, thậm chí mang tính quyết định "sống còn" trong toàn bộ quá trình điều trị tại Bệnh viện Bình Dân.

Thứ nhất, chẩn đoán hình ảnh là nền tảng của mọi quyết định điều trị ngoại khoa. Trước khi đi đến chỉ định phẫu thuật, các phương tiện hình ảnh như siêu âm, CT scan, MRI... giúp xác định chẩn đoán chính xác, đánh giá mức độ tổn thương, phạm vi bệnh lý và mối liên quan với các cấu trúc giải phẫu quan trọng. Từ đó, phẫu thuật viên có cơ sở để quyết định có mổ hay không, mổ theo phương pháp nào, thời điểm nào là tối ưu, hạn chế tối đa rủi ro cho người bệnh.

Hệ thống máy chụp cộng hưởng từ (MRI) đánh giá hiệu quả trong bệnh lý gan mật hay vùng chậu.

Thứ hai, chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò "người dẫn đường" cho phẫu thuật hiện đại. Nhiều kỹ thuật mũi nhọn tại Bệnh viện Bình Dân như phẫu thuật nội soi, phẫu thuật robot, các can thiệp xâm lấn tối thiểu đều phụ thuộc rất lớn vào hình ảnh học. Chẩn đoán hình ảnh giúp lập kế hoạch mổ chính xác, định hướng đường tiếp cận, giới hạn phạm vi can thiệp, góp phần nâng cao độ an toàn, giảm biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.

Thứ ba, chẩn đoán hình ảnh đồng hành trong theo dõi và tiên lượng sau mổ. Sau phẫu thuật, chẩn đoán hình ảnh giúp đánh giá kết quả điều trị, phát hiện sớm biến chứng, theo dõi tiến triển bệnh và đặc biệt quan trọng trong theo dõi tái phát ung thư. Có thể nói, chẩn đoán hình ảnh không chỉ hỗ trợ trước mổ mà còn xuyên suốt toàn bộ hành trình điều trị của người bệnh.

Bác sĩ hình ảnh - "thám tử" phá án trên những dữ liệu rời rạc

Có người ví hình ảnh học là những "chiếc bóng phản chiếu" và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh chính là những thám tử tài ba, sử dụng bộ công cụ đa dạng để giải mã chúng. Bác có thể chia sẻ một ca bệnh phức tạp mà các bác sĩ bệnh viện Bình Dân đã tìm ra và điều trị kịp thời?

Cách ví von đó thật sự rất đúng với thực hành hằng ngày của chẩn đoán hình ảnh. Hình ảnh học nhiều khi chỉ là những "chiếc bóng phản chiếu" mờ nhạt, không nói ra chẩn đoán một cách trực diện. Phần việc của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh chính là ghép các mảnh dữ liệu rời rạc, đặt chúng vào bối cảnh lâm sàng và đi tìm sự thật phía sau những chiếc bóng ấy.

Hình tái tạo 3D phình động mạch chủ bụng.

Tôi còn nhớ một ca bệnh khá điển hình tại Bệnh viện Bình Dân. Người bệnh là nam trung niên, nhập viện vì đau bụng âm ỉ vùng thượng vị, sụt cân nhẹ, các triệu chứng rất mơ hồ, dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa hay viêm dạ dày thông thường. Nội soi dạ dày ban đầu chỉ ghi nhận tổn thương sung huyết nhẹ, không có dấu hiệu ác tính rõ ràng. Nếu dừng lại ở đó, có thể người bệnh sẽ được điều trị nội khoa và cho xuất viện.

Tuy nhiên, trên CT bụng có cản quang, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh nhận thấy một dấu hiệu rất kín đáo: thành tá tràng đoạn D2 dày nhẹ, không đều, kèm theo một dải mô mềm mờ lan theo mạc treo, mạch máu vùng đầu tụy có dấu hiệu bị "kéo lệch". Những thay đổi này rất nhỏ, không điển hình cho một khối u rõ ràng, nhưng lại không phù hợp với một tổn thương viêm đơn thuần.

Từ "chiếc bóng" bất thường đó, ê kíp chẩn đoán hình ảnh đã đề nghị chụp thêm MRI và hội chẩn đa chuyên khoa. Trên MRI, tổn thương cho thấy tín hiệu hạn chế khuếch tán và xâm nhiễm lan tỏa, gợi ý một u ác tính thể thâm nhiễm sớm. Kết quả sinh thiết sau đó xác nhận ung thư tá tràng giai đoạn còn khu trú, chưa di căn xa - một bệnh lý hiếm và rất khó phát hiện sớm chỉ dựa vào triệu chứng.

Nhờ phát hiện sớm, ê kíp Ngoại Tiêu hóa của Bệnh viện Bình Dân đã phẫu thuật triệt căn kịp thời, tránh được tình trạng u lan rộng sang tụy và mạch máu lớn - khi đó cơ hội điều trị sẽ giảm đi rất nhiều. Người bệnh hồi phục tốt và được theo dõi lâu dài.

Câu chuyện này cho thấy, chẩn đoán hình ảnh không chỉ là đọc hình. Đó là quá trình suy luận, nghi ngờ, đối chiếu và đặt câu hỏi. Nhiều khi, chính từ một chi tiết rất nhỏ, một "chiếc bóng" mờ nhạt trên phim, bác sĩ hình ảnh có thể mở ra cánh cửa dẫn đến chẩn đoán sớm và cứu sống người bệnh. Và đó cũng là giá trị cốt lõi của chẩn đoán hình ảnh trong thực hành ngoại khoa chuyên sâu tại Bệnh viện Bình Dân.

Cho đến nay thì những kỹ thuật/phương tiện chẩn đoán hình ảnh hiện đại nào đang được ứng dụng tại bệnh viện và những ưu thế của chúng?

Hiện nay, tại bệnh viện chúng tôi đang ứng dụng đồng bộ nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, giúp nâng cao đáng kể hiệu quả chẩn đoán và điều trị cho người bệnh.

Hai phương tiện chủ lực là CT và MRI. Chụp CT cho phép khảo sát nhanh, rõ cấu trúc các tạng, rất hữu ích trong cấp cứu, chấn thương, xuất huyết hoặc đánh giá khối u. Trong khi đó, MRI có ưu thế vượt trội về độ tương phản mô mềm, giúp đánh giá chính xác các bệnh lý gan, mật, tụy, tuyến tiền liệt, tinh hoàn, u trực tràng,... đặc biệt trong việc phân biệt tổn thương lành - ác tính và theo dõi sau điều trị.

Ngoài ra, chúng tôi còn triển khai hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) cho phép chúng tôi vừa chẩn đoán vừa can thiệp điều trị. Kỹ thuật này được áp dụng trong các trường hợp u vùng ngực và vùng bụng - chậu có thể thuyên tắc mạch, giúp giảm chảy máu trước phẫu thuật hoặc điều trị ung thư gan bằng kỹ thuật nút mạch hóa chất (TACE). Ngoài ra, DSA còn đặc biệt hiệu quả trong cầm máu các trường hợp xuất huyết do u hoặc do chấn thương các tạng vùng bụng - chậu.

Riêng với các bệnh lý niệu đạo và đường tiểu dưới, chúng tôi có thế mạnh trong các kỹ thuật chụp niệu đạo ngược dòng (RUG) và chụp bàng quang - niệu đạo khi đi tiểu (VCUG). Đây là những phương tiện rất quan trọng để đánh giá hẹp niệu đạo, định hướng điều trị chính xác cho bệnh nhân.

Nhìn chung, ưu thế lớn nhất của các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại là giúp phát hiện bệnh sớm, đánh giá đúng mức độ tổn thương và hỗ trợ bác sĩ lâm sàng lựa chọn phương pháp điều trị tối ưu, từ đó nâng cao hiệu quả và an toàn cho người bệnh.

Hướng đến "chẩn đoán -lập kế hoạch - theo dõi" xuyên suốt

Bệnh viện Bình Dân hiện đã triển khai rất thành công phẫu thuật robot. Vậy chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò như thế nào trong việc chuẩn bị và hỗ trợ các ca phẫu thuật công nghệ cao này?

Trong các ca phẫu thuật robot, chẩn đoán hình ảnh giữ vai trò rất quan trọng ngay từ giai đoạn chuẩn bị trước mổ. Thông qua các kỹ thuật hiện đại như CT và MRI, bác sĩ có thể đánh giá chính xác vị trí, kích thước và mức độ lan rộng của tổn thương, đồng thời xác định rõ mối liên quan giữa tổn thương với các mạch máu và các cơ quan lân cận. Những thông tin này giúp ê-kíp phẫu thuật xây dựng kế hoạch mổ chi tiết, lựa chọn đường tiếp cận phù hợp và hạn chế tối đa nguy cơ tai biến.

Sau phẫu thuật, chẩn đoán hình ảnh tiếp tục được sử dụng để đánh giá kết quả điều trị, phát hiện sớm các biến chứng nếu có và theo dõi lâu dài cho người bệnh. Có thể nói, sự phối hợp chặt chẽ giữa chẩn đoán hình ảnh và phẫu thuật robot góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, giảm xâm lấn và tăng độ an toàn cho bệnh nhân trong các ca phẫu thuật công nghệ cao.

Can thiệp tắc mạch trong điều trị ở bệnh nhân ung thư gan với máy DSA.

Thưa bác sĩ, trong thời gian tới, định hướng phát triển của chuyên ngành chẩn đoán hình ảnh tại Bệnh viện Bình Dân là gì để có thể đồng hành chặt chẽ và góp phần nâng tầm chất lượng điều trị ngoại khoa?

Theo tôi, để đồng hành hiệu quả với điều trị ngoại khoa, chẩn đoán hình ảnh Bệnh viện Bình Dân đi theo định hướng “chẩn đoán - lập kế hoạch điều trị - theo dõi sau điều trị” một cách xuyên suốt.Cụ thể là tăng cường chẩn đoán trước mổ, trong đó tối ưu protocol chụp theo từng bệnh lý ngoại khoa, chú trọng mô tả “cái mà phẫu thuật viên cần” (mức độ lan rộng, liên quan cấu trúc, biến thể giải phẫu, đường tiếp cận...).

Bên cạnh đó, chuẩn hóa báo cáo cấu trúc theo nhóm bệnh (tiêu hóa - gan mật - tiết niệu - lồng ngực...), đồng thời gắn với các “điểm quyết định” lâm sàng. Phát triển hình ảnh học can thiệp và theo dõi sau mổ, phối hợp chặt chẽ với các hội đồng đa chuyên khoa để đánh giá đáp ứng, phát hiện biến chứng sớm.

Ngoài ra, ứng dụng AI có chọn lọc, ưu tiên các công cụ đem lại hiệu quả rõ trong quy trình (triage, tự động đo đạc, theo dõi tiến triển, gợi ý phân loại) và triển khai theo nguyên tắc kiểm định chất lượng trước - trong -sau khi áp dụng.

Xin cảm ơn bác sĩ đã dành thời gian trò chuyện!

Đôi nét về BS.CKII Nguyễn Chí Phong

Ngày 20/1/2005, BS.CKII Nguyễn Chí Phong chính thức về công tác tại Bệnh viện Bình Dân. 10 năm sau, bác sĩ Phong được bổ nhiệm làm Phó Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh. Năm 2020, ông giữ vị trí Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh và tháng 8/2025, ông được bổ nhiệm làm Phó Giám đốc Bệnh viện Bình Dân.

Bên cạnh công tác chuyên môn, ông còn đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong Đảng ủy Bệnh viện Bình Dân. "Với mỗi cương vị, đó đều là những thử thách mới, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm cao và sự nỗ lực không ngừng để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao", ông chia sẻ.

Từ năm 2015-2025, BS.CKII Nguyễn Chí Phong đã góp phần phát triển tỉ lệ Đảng viên trong nguồn cán bộ chủ chốt tại bệnh viện lên khoảng 50%, góp phần xây dựng đội ngũ vừa vững chuyên môn, vừa vững về tư tưởng chính trị.

Võ Liên - Du Ca (Thực hiện)