TP.HCM cần đổi mới phương thức sản xuất các ngành truyền thống

Ngày 5/2, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức tọa đàm với chủ đề "Chuyển đổi mô hình phát triển của Thành phố sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số".

Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển của TP.HCM khi Thành phố vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp trong không gian phát triển mới sau sáp nhập, hình thành một "siêu đô thị", với quy mô khoảng 14 triệu dân.

Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống đã tới hạn, Thành phố buộc phải chuyển sang mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, để đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP ở mức hai con số, từ 10 - 11%/năm.

Đổi mới phương thức sản xuất

TS Trần Du Lịch - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ quốc gia, cho rằng trọng tâm của quá trình chuyển đổi mô hình phát triển của TP.HCM không chỉ nằm ở công nghệ, mà trước hết là ở chính sách và thể chế.

"Thành phố đang đứng trước thời cơ thuận lợi khi hai điểm nghẽn lớn, kéo dài nhiều năm là thể chế và hạ tầng giao thông đang được tháo gỡ một cách mạnh mẽ, tạo dư địa mới cho tăng trưởng bứt phá", TS Trần Du Lịch khẳng định.

Theo ông, Thành phố vẫn đang tăng trưởng dựa vào bốn nhóm ngành công nghiệp chủ lực và chín nhóm ngành dịch vụ trọng điểm.

Ngay cả khi thúc đẩy chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, Thành phố vẫn phải tiếp tục phát triển các ngành dệt may, da giày, gỗ, chế biến nông sản và thực phẩm chất lượng cao - những lĩnh vực gắn với nhu cầu thiết yếu của thị trường toàn cầu.

Vì vậy, vấn đề cốt lõi của chuyển đổi mô hình phát triển không phải là từ bỏ các ngành truyền thống, mà là đổi mới phương thức sản xuất, đưa yếu tố xanh và công nghệ số vào toàn bộ chuỗi giá trị để nâng cao năng lực cạnh tranh.

TS Trần Du Lịch cũng cho rằng, trong kỷ nguyên số, sự khác biệt không nằm ở "làm ra cái gì" mà ở "làm bằng cách nào", thông qua ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, in 3D và các giải pháp công nghệ mới.

"Từ góc nhìn này, Nghị quyết 98 được xem là động lực "đúng và trúng", tạo khung thể chế để Thành phố giải bài toán phát triển không chỉ cho riêng mình mà còn lan tỏa lợi ích cho cả vùng, qua đó biến thách thức bối cảnh thành cơ hội tái cấu trúc mô hình tăng trưởng", TS Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Phát triển ngành "công nghiệp văn hóa số"

TS Trần Quý - Viện trưởng Viện Phát triển Kinh tế số Việt Nam, cho biết theo định hướng đến năm 2030, văn hóa được kỳ vọng đóng góp khoảng 10% GDP cả nước, trong đó TP.HCM giữ vai trò đầu tàu.

Mục tiêu này gắn với lộ trình chuyển sang kinh tế tri thức, triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 và tinh thần Nghị quyết 80 của Trung ương, xác định văn hóa là "sức mạnh mềm" trong phát triển bền vững.

"Những mô hình phát triển văn hóa hiện nay vẫn nặng về khai thác truyền thống, còn nặng về bán vé, trải nghiệm thụ động, phụ thuộc không gian vật lý, tiêu tốn nhiều ngân sách nhà nước", TS Trần Quý chia sẻ.

TP.HCM hiện có hơn 17.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, chiếm gần 8% tổng số doanh nghiệp tại Thành phố, nhưng hiệu quả còn hạn chế do số hóa chưa đồng bộ, thiếu nhân lực ArtTech - những người vừa am hiểu văn hóa, nghệ thuật, vừa làm chủ công nghệ và khoảng trống pháp lý đối với các mô hình mới.

Từ thực tiễn đó, TS Trần Quý các đề xuất tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Đầu tiên, xây dựng hệ thống dữ liệu lớn về văn hóa và di sản theo chuẩn thống nhất, gắn với cơ chế dữ liệu mở để doanh nghiệp công nghệ, du lịch và sáng tạo khai thác, đặt mục tiêu đến năm 2030 số hóa khoảng 500 di tích quốc gia và di tích.

Bên cạnh đó, phát triển di sản số thông qua các công nghệ Digital Twin, VR/AR, hướng tới mô hình "di sản số" nhằm mở rộng không gian trải nghiệm, vượt qua giới hạn vật lý.

Đồng thời, hình thành kinh tế di sản trên nền tảng số, thử nghiệm các mô hình xác thực, giao dịch và thương mại hóa tài sản văn hóa bằng blockchain, tài sản số trong khuôn khổ pháp lý có kiểm soát.

Cuối cùng, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong cá nhân hóa trải nghiệm văn hóa - du lịch, quản trị thông minh và dự báo xu hướng để sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

Đặc biệt, điểm nghẽn then chốt vẫn là cơ chế thực thi. Vì vậy, TS Trần Quý cho rằng TP.HCM cần mạnh dạn triển khai mô hình thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các lĩnh vực ArtTech và kinh tế số văn hóa, gắn với ưu đãi thuế và hợp tác công - tư.

Ngọc Duy