TP.HCM khởi công tuyến Metro số 2, đẩy nhanh tiến độ triển khai

Ngày 15/1, UBND TP.HCM tổ chức Lễ khởi công, động thổ các dự án hạ tầng - giao thông trọng điểm chào mừng Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, trong đó Lễ khởi công dự án xây dựng tuyến tàu điện ngầm số 2 TP.HCM, tuyến Bến Thành – Tham Lương do Ban Quản lý Đường sắt đô thị làm Chủ đầu tư.

Đây là dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, có ý nghĩa chiến lược trong việc hình thành mạng lưới đường sắt đô thị Thành phố, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn phát triển TP.HCM hiện đại, văn minh và bền vững.

Tuyến metro đầu tiên áp dụng chính sách đặc thù Nghị quyết 188

Trong giai đoạn 1, đoạn Bến Thành - Tham Lương có tổng chiều dài khoảng 11,3 km, trong đó đoạn ngầm dài 9,3 km, đoạn trên cao dài 2 km, bao gồm 10 ga ngầm, 1 ga trên cao và 1 khu Depot. Dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách Thành phố.

Giai đoạn đầu khai thác, tuyến sử dụng đoàn tàu 3 toa, mỗi toa dài 22 mét, tốc độ vận hành tối đa từ 80km/h đến 110km/h. Trong giờ cao điểm, năng lực vận tải của tàu có thể đáp ứng công suất lên đến 14.418 hành khách mỗi giờ theo một chiều.

Khi hoàn thiện, tuyến sẽ chuyển sang sử dụng đoàn tàu 6 toa, nâng công suất lên 40.553 hành khách mỗi giờ theo một chiều, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng gia tăng của đô thị.

Đây cũng là tuyến metro đầu tiên của thành phố áp dụng các giải pháp kỹ thuật và công nghệ tiên tiến nhằm bảo đảm an toàn, độ ổn định và chính xác trong quá trình thi công đường hầm và nhà ga.

Ông Phan Công Bằng - Trưởng ban Quản lý đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR) - cho biết trong định hướng phát triển đường sắt đô thị, TP.HCM xác định xây dựng một mạng lưới metro liên thông, đồng bộ, trong đó các tuyến hội tụ tại khu vực trung tâm và lan tỏa ra các hướng phát triển của Thành phố.

Trong cấu trúc đó, tuyến Metro số 2 được định vị là một trục xuyên tâm quan trọng, kết nối trung tâm Thành phố với khu vực Tây Bắc, góp phần từng bước tổ chức không gian đô thị và phát triển giao thông công cộng bền vững.

Dự án tuyến tàu điện ngầm số 2 trước đây được thực hiện từ nguồn vốn vay ODA của ngân hàng tái thiết Đức (KFW), ngân hàng phát triển châu Á (ADB), ngân hàng đầu tư châu Âu (EIB) kết hợp nguồn vốn đối ứng từ ngân sách Thành phố, công tác giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật đã được hoàn thành.

Trong quá trình triển khai dự án, Thành phố quyết định chuyển đổi từ nguồn vốn ODA sang sử dụng nguồn vốn đầu tư công của Thành phố. Việc chuyển đối nguồn vốn này không chỉ giúp rút ngắn quy trình, mà còn tạo điều kiện để chủ đầu tư chủ động hơn trong lựa chọn nhà thầu, công nghệ và phương thức triển khai, phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng phát triển lâu dài của toàn hệ thống.

Ngày 19/2/2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 188/2025/QH15 về một số cơ chế đặc thù, đặc biệt phát triển đường sắt đô thị tại thành phố Hà Nội và TP.HCM. Đây là dấu mốc rất quan trọng, thể hiện bước chuyển căn bản trong tư duy và phương thức tổ chức đầu tư phát triển đường sắt đô thị. Tuyến Metro số 2 là dự án đầu tiên của Thành phố được triển khai áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù của Nghị quyết số 188.

Tuyến Metro số 2 là dự án tiên phong trong giai đoạn mới

Phát biểu tại buổi lễ, ông Bùi Xuân Cường - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM - nhận định TP.HCM là đô thị đặc biệt, đầu tàu kinh tế của cả nước, với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và nhu cầu đi lại ngày càng gia tăng.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải phát triển mạnh mẽ hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn. Trong đó, mục tiêu là xây dựng và phát triển mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ, giữ vai trò trụ cột trong hệ thống vận tải hành khách công cộng của Thành phố; tăng cường kết nối nội đô và liên vùng; từng bước hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Bên cạnh đó, phấn đấu đến năm 2030, vận tải hành khách công cộng bằng đường sắt đô thị đảm nhận 20-30%, đến năm 2035 đạt 35-50%, đến năm 2045 đạt 50-60% nhu cầu đi lại của người dân.

Ông Bùi Xuân Cường cho rằng, việc khởi công tuyến Metro số 2 trong giai đoạn này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi: công tác giải phóng mặt bằng đã hoàn thành; nguồn vốn dự án đã được chuyển sang sử dụng ngân sách Thành phố và đã cân đối đủ vốn trung hạn 2026-2030.

Đồng thời, dự án được áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đặc biệt, tháo gỡ các vướng mắc kéo dài trong thời gian qua về thủ tục đầu tư, nguồn vốn, tiêu chuẩn thiết kế, lựa chọn nhà thầu,…tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Đây cũng là dự án đầu tiên của Thành phố được triển khai theo các cơ chế, chính sách đặc thù đặc biệt về phát triển đường sắt đô thị, khẳng định chủ trương đúng đắn về sự phân cấp, phân quyền mạnh mẽ của Trung ương, Quốc hội và Chính phủ, trao cho Thành phố quyền chủ động cao, gắn với trách nhiệm rõ ràng của chính quyền Thành phố trong tổ chức thực hiện.

Theo ông Bùi Xuân Cường, có thể khẳng định tuyến Metro số 2 chính là dự án tiên phong trong giai đoạn mới, mang vai trò dẫn dắt, định hướng cho toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị bởi nhiều yếu tố.

Thứ nhất, tiên phong về áp dụng các cơ chế vượt trội. Đây là dự án đầu tiên áp dụng đầu tư theo các cơ chế đặc thù đặc biệt từ Nghị quyết 98 (nay là Nghị quyết 260) và Nghị quyết 188, giúp Thành phố tự chủ, tự quyết định và chịu trách nhiệm về thẩm quyền, thủ tục đầu tư, lựa chọn và quyết định phương án tuyến, bố trí vốn ngân sách Thành phố, công nghệ, quy trình biện pháp thi công.

Thứ hai, đi đầu trong định hướng phát triển đô thị (TOD). Tuyến Metro số 2 không chỉ là dự án giao thông mà còn là tái cấu trúc sự phát triển của đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Các nhà ga sẽ là hạt nhân để tái cấu trúc đô thị, hình thành các khu dân cư, khu chức năng, thương mại dịch vụ,… hiện đại, xanh và tiện ích.

Thứ ba, định hướng phát triển công nghệ. Quy chuẩn, tiêu chuẩn về công nghệ, kỹ thuật của tuyến Metro 2 được sử dụng để định hướng xây dựng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho đường sắt đô thị của Thành phố.

Võ Liên