Vai trò của UBMTTQ Việt Nam TP.HCM và đội ngũ trí thức trong triển khai thực hiện Nghị quyết số 57

Bài viết phân tích vai trò trung tâm phối hợp của UBMTTQ Việt Nam TP.HCM trong phổ biến, quán triệt và tổ chức triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời làm rõ vai trò đặc thù của đội ngũ trí thức và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM trong tham mưu chính sách, phản biện xã hội và dẫn dắt đổi mới sáng tạo.

Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất khung phối hợp giữa MTTQ - Liên hiệp Hội - chính quyền Thành phố nhằm bảo đảm Nghị quyết được triển khai thực chất, hiệu quả và bền vững.

1. Đặt vấn đề

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã khẳng định rõ: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh không chỉ là xu thế toàn cầu mà còn là con đường tất yếu để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển nhanh và bền vững, cải thiện chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Đối với TP.HCM là trung tâm kinh tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước, việc triển khai Nghị quyết 57 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu chính trị mà còn là phép thử đối với năng lực tổ chức thực hiện chính sách trong bối cảnh đô thị đặc biệt, quy mô lớn, đa dạng về xã hội và kinh tế.

Trong tiến trình đó, UBMTTQ Việt Nam TP.HCM giữ vai trò trung tâm phối hợp, kết nối Đảng, chính quyền và Nhân dân, tạo nền tảng đồng thuận xã hội để đưa Nghị quyết 57 đi vào cuộc sống.

2. Vai trò của UBMTTQ Việt Nam TP.HCM trong triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW

2.1. Trung tâm liên minh chính trị – xã hội, tạo đồng thuận xã hội

Với chức năng là liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của các tổ chức chính trị – xã hội, xã hội – nghề nghiệp, UBMTTQ Việt Nam TP.HCM có vai trò tập hợp, thống nhất hành động của các tầng lớp Nhân dân, đội ngũ trí thức, doanh nghiệp, tổ chức tôn giáo và nhân sĩ yêu nước trong triển khai Nghị quyết 57.

Thông qua hệ thống tổ chức thành viên, Mặt trận góp phần chuyển các chủ trương lớn của Đảng thành cam kết hành động cụ thể tại khu dân cư, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục – nghiên cứu và các đoàn thể xã hội, tạo sự đồng thuận xã hội rộng rãi đối với chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh.

2.2. Tuyên truyền, vận động Nhân dân theo hướng thực chất, dễ tiếp cận

UBMTTQ Việt Nam TP.HCM có lợi thế đặc biệt trong công tác tuyên truyền, vận động xã hội theo phương châm "dễ hiểu – dễ làm – có lợi ích thiết thực". Các nội dung chiến lược của Nghị quyết 57 được chuyển tải thành hành vi cụ thể trong đời sống hằng ngày như: sử dụng dịch vụ công trực tuyến, kỹ năng số cơ bản, ứng dụng khoa học – công nghệ trong sản xuất, tiêu dùng xanh, phân loại rác tại nguồn, tiết kiệm năng lượng và giảm nhựa dùng một lần.

Cách tiếp cận gần dân, linh hoạt này góp phần đưa chuyển đổi số và tăng trưởng xanh trở thành một phần tự nhiên của đời sống xã hội.

2.3. Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân

Trong quá trình chuyển đổi số và xanh hóa nền kinh tế, nhiều rủi ro xã hội mới phát sinh như lừa đảo công nghệ cao, xâm phạm dữ liệu cá nhân, bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ số hoặc tác động sinh kế từ các dự án “xanh hóa” hình thức.

UBMTTQ Việt Nam TP.HCM thực hiện đúng chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, kịp thời phản ánh, kiến nghị với chính quyền các giải pháp bảo đảm công bằng xã hội, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.

2.4. Giám sát và phản biện xã hội để Nghị quyết đi vào thực chất

Một trong những vai trò then chốt của Mặt trận là giám sát và phản biện xã hội. Thông qua các hoạt động giám sát việc xây dựng và thực thi chương trình, đề án của Thành phố về khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh, UBMTTQ Việt Nam TP.HCM góp phần nâng cao tính minh bạch, khả thi và hiệu quả chính sách.

Đồng thời, Mặt trận tổ chức phản biện xã hội đối với các dự thảo chính sách lớn, bảo đảm các quyết sách phù hợp thực tiễn, đáp ứng lợi ích lâu dài của cộng đồng.

2.5. Tổ chức phong trào thi đua, biến Nghị quyết thành hành động xã hội

Thông qua các cuộc vận động và phong trào thi đua yêu nước, UBMTTQ Việt Nam TP.HCM có điều kiện đưa Nghị quyết 57 trở thành phong trào hành động rộng khắp, gắn với xây dựng khu dân cư văn minh, đô thị thông minh, cộng đồng xanh – số – an toàn, tạo động lực lan tỏa trong toàn xã hội.

3. Vai trò của đội ngũ trí thức và Liên hiệp các Hội KH&KT TP.HCM

Với vị thế là tổ chức đại diện cho đội ngũ trí thức khoa học và công nghệ của Thành phố, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM nhận thức sâu sắc rằng: đưa Nghị quyết 57 vào cuộc sống không thể thiếu vai trò dẫn dắt của trí thức – những người tạo ra tri thức, chuyển hóa tri thức thành giải pháp và đồng hành cùng chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong tổ chức thực hiện.

Trước hết, đội ngũ trí thức có vai trò tham mưu khoa học và cung cấp luận cứ cho chính sách. Trí thức không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, mà cần trực tiếp tham gia phân tích, lượng hóa mục tiêu, đề xuất lộ trình, giải pháp cụ thể cho các chương trình về chuyển đổi số, đô thị thông minh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, chuyển dịch năng lượng và quản lý carbon. Đây là điều kiện tiên quyết để các quyết sách triển khai Nghị quyết 57 dựa trên bằng chứng khoa học, dữ liệu tin cậy và chuẩn mực quốc tế, tránh hình thức, tránh phong trào.

Thứ hai, đội ngũ trí thức giữ vai trò cầu nối giữa chính quyền – doanh nghiệp – xã hội. Thông qua hệ thống các hội thành viên, Liên hiệp Hội có khả năng kết nối liên ngành, liên lĩnh vực; thúc đẩy hợp tác viện – trường – doanh nghiệp; đưa kết quả nghiên cứu, công nghệ mới vào sản xuất, quản lý và đời sống. Đồng thời, trí thức cũng là lực lượng phản ánh trung thực những khó khăn, vướng mắc từ thực tiễn để kịp thời điều chỉnh chính sách.

Thứ ba, trí thức có vai trò quan trọng trong phản biện xã hội và giám sát khoa học. Trong khuôn khổ UBMTTQ Việt Nam TP.HCM, đội ngũ trí thức tham gia phản biện các đề án, dự án lớn của Thành phố liên quan đến khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh; giám sát việc tổ chức thực hiện theo tiêu chí hiệu quả, bền vững và lợi ích lâu dài của cộng đồng.

4. Đề xuất khung phối hợp UBMTTQ – Liên hiệp Hội – UBND TP.HCM

Để Nghị quyết 57 được triển khai đồng bộ và bền vững, cần xây dựng khung phối hợp chính thức giữa UBMTTQ Việt Nam TP.HCM – Liên hiệp các Hội KH&KT TP.HCM – UBND Thành phố, dựa trên ba trụ cột:

Một là, cơ chế tham mưu – phản biện khoa học thường xuyên, trong đó Liên hiệp Hội là đầu mối huy động trí thức tham gia xây dựng, phản biện các chương trình, đề án trọng điểm của Thành phố; Mặt trận làm đầu mối tập hợp, điều phối và chuyển tải kiến nghị; Ủy ban nhân dân TP.HCM xem xét, tiếp thu và thể chế hóa trong quản lý, điều hành.

Hai là, cơ chế thí điểm – tổng kết – nhân rộng, cho phép triển khai các mô hình thử nghiệm về chuyển đổi số cộng đồng, kinh tế tuần hoàn, khu công nghiệp xanh, quản lý phát thải khí nhà kính; có đánh giá khoa học độc lập trước khi nhân rộng trên phạm vi toàn Thành phố.

Ba là, cơ chế giám sát – đối thoại – điều chỉnh chính sách, trong đó Mặt trận và Liên hiệp Hội phối hợp tổ chức giám sát, đối thoại định kỳ với các sở, ngành; kịp thời kiến nghị điều chỉnh những bất cập phát sinh trong quá trình triển khai Nghị quyết 57.

Khung phối hợp này sẽ bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ giữa chủ trương, tri thức khoa học và thực tiễn quản lý – đời sống xã hội.

5. Kết luận

Với vai trò trung tâm phối hợp của UBMTTQ Việt Nam TP.HCM và vai trò trụ cột trí tuệ của đội ngũ trí thức, Nghị quyết 57-NQ/TW có điều kiện được hiện thực hóa một cách thực chất, hiệu quả và bền vững tại TP.HCM. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Mặt trận – Liên hiệp Hội – chính quyền Thành phố sẽ góp phần quan trọng xây dựng TP.HCM phát triển nhanh, xanh, số hóa và bền vững, xứng đáng với vai trò đầu tàu của cả nước trong kỷ nguyên mới.

GS.TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM