Trẻ có thể bị suy thận, nhiễm trùng tiểu nếu phát hiện muộn sỏi đường tiết niệu

Các bác sĩ khoa Thận Niệu, Bệnh viện Nhi đồng 2, đã điều trị ổn định tình trạng nhiễm trùng và lên lịch phẫu thuật lấy sỏi cho bệnh nhi. Ê-kíp phẫu thuật bao gồm BS.CKII Phan Tấn Đức - Trưởng khoa Thận Niệu và ThS.BS Nguyễn Bình An đã thực hiện lấy sỏi bằng phương pháp nội soi với vết mổ xâm lấn tối thiểu, ít gây đau và thời gian hồi phục nhanh.

Không điều trị, sỏi có thể gây ứ nước thận kéo dài ở trẻ

“Nếu sỏi không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây ứ nước thận kéo dài, nhiễm khuẩn thận - bể thận, tăng huyết áp, suy thận mạn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển thể chất và chất lượng sống của trẻ sau này.

Việc phát hiện sớm giúp điều trị ít xâm lấn hơn, hạn chế phải phẫu thuật, giảm đau đớn cho trẻ, đồng thời giảm nguy cơ tổn thương thận vĩnh viễn”, PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng 2, cảnh báo.

Theo BS.CKII Phan Tấn Đức, trong vòng 3 năm trở lại đây, trung bình mỗi năm Khoa Thận - Niệu đã tiếp nhận và điều trị cho khoảng 30 trường hợp trẻ có sỏi đường tiết niệu, trong đó gần 20 trường hợp cần can thiệp phẫu thuật.

Mặc dù tỷ lệ bệnh không thường gặp nhưng đáng lo ngại là không ít bé được đưa đến muộn khi đã có biến chứng ứ nước thận, nhiễm khuẩn tiết niệu nặng, thậm chí suy giảm chức năng thận.

“Ở trẻ em, sỏi đường tiết niệu có thể hình thành tại thận, niệu quản, bàng quang hoặc niệu đạo. Nhiều phụ huynh chủ quan cho rằng trẻ chỉ “đau bụng thoáng qua” hoặc “viêm đường tiểu đơn giản”, tự mua thuốc uống mà không đưa trẻ đi khám sớm.

Việc trì hoãn thăm khám khiến sỏi ngày càng lớn, gây bít tắc dòng nước tiểu, làm tổn thương thận, dễ dẫn đến những hậu quả lâu dài cho sức khỏe của trẻ”, BS.CKII Tấn Đức cảnh báo.

Ông cho biết thêm, tùy vị trí và kích thước, sỏi có thể gây các triệu chứng như: đau hông lưng hoặc vùng bụng dưới, đau quặn từng cơn, tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu đục hoặc tiểu ra máu; một số trẻ chỉ biểu hiện mơ hồ như hay quấy khóc, biếng ăn, sốt không rõ nguyên nhân.

Khi khám và làm các xét nghiệm, siêu âm - chụp hình, bác sĩ có thể phát hiện sỏi và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp như: uống thuốc hỗ trợ tống sỏi, tán sỏi qua da, nội soi niệu quản - bàng quang, hoặc phẫu thuật trong những trường hợp phức tạp.

Các bác sĩ Bệnh viện Nhi đồng 2 khuyến cáo phụ huynh cần cảnh giác với các dấu hiệu bất thường đường tiểu. Bao gồm: Đau bụng, đau vùng hông lưng, đau quặn từng cơn, trẻ lớn có thể chỉ rõ vị trí đau, trẻ nhỏ thường quấy khóc, ôm bụng, khó chịu; tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu khó, tiểu đục, tiểu ra máu hoặc nước tiểu có mùi hôi.

“Bên cạnh đó, trẻ sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân kèm triệu chứng đường tiểu cần được nghĩ đến khả năng có sỏi hoặc nhiễm khuẩn tiết niệu.” PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch chia sẻ.

Ông nhấn mạnh: “Các bậc phụ huynh không tự ý dùng thuốc cho trẻ tại nhà; tránh tự mua thuốc giảm đau, kháng sinh, thuốc “lợi tiểu, tan sỏi” truyền miệng mà không có thăm khám và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Thận - Niệu Nhi. Việc dùng thuốc không đúng có thể che lấp triệu chứng, làm chậm trễ chẩn đoán; một số thuốc còn có nguy cơ gây hại thêm cho thận của trẻ”.

Theo các chuyên gia Thận Niệu Nhi, khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ, nên đưa trẻ đi khám sớm tại cơ sở có chuyên khoa Thận - Niệu Nhi, có đầy đủ phương tiện siêu âm, xét nghiệm, nội soi để được chẩn đoán chính xác và xử trí kịp thời.

Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị ít xâm lấn, giảm biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và giúp trẻ nhanh chóng trở lại sinh hoạt - học tập bình thường.

Phòng ngừa sỏi đường tiết niệu cho trẻ

PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch – Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng 2 cho biết: “Sỏi đường tiết niệu ở trẻ em có xu hướng gia tăng do chế độ ăn mặn, ít uống nước, lạm dụng thức ăn nhanh, nước ngọt có gas và tình trạng nhiễm khuẩn tiết niệu tái đi tái lại. Vì vậy, việc phòng ngừa hình thành sỏi cũng rất quan trọng”.

Ông đưa ra một số hướng dẫn phòng ngừa sỏi thận theo từng nhóm sỏi. Cụ thể, đối với sỏi calci oxalate, trẻ cần hạn chế các thực phẩm lên men và thực phẩm hun khói. Các loại thực phẩm này có thể làm thay đổi môi trường chuyển hóa, góp phần thúc đẩy quá trình tạo sỏi.

Đối với sỏi struvite (loại sỏi thường liên quan đến nhiễm trùng đường tiết niệu), cần phát hiện sớm và điều trị kịp thời, triệt để các đợt nhiễm trùng đường tiết niệu để tránh tái phát. Đồng thời, người lớn trong nhà nên hạn chế không cho trẻ tiêu thụ các thực phẩm làm tăng sản xuất amoniac và các khoáng chất tham gia vào quá trình tạo sỏi, bao gồm thịt đỏ, hải sản, thực phẩm giàu phốt phát, thực phẩm chế biến sẵn, chế độ ăn quá nhiều muối và đường.

“Việc duy trì lượng nước uống đầy đủ kết hợp với một chế độ ăn cân đối, hợp lý là cần thiết. Phác đồ điều trị và phòng ngừa cụ thể nên được cá thể hóa và xây dựng dựa trên đánh giá lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa”, PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch lưu ý.

Từ đó, ông khuyến nghị phụ huynh cần khuyến khích trẻ uống đủ nước mỗi ngày, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, hạn chế thức ăn quá mặn, quá nhiều đạm, đồ ăn nhanh, nước ngọt có gas.

“Tập cho trẻ thói quen đi tiểu đều, không nhịn tiểu; chú ý quan sát màu sắc nước tiểu, tần suất đi tiểu của trẻ. Đưa trẻ đi khám, siêu âm định kỳ nếu có tiền sử sỏi đường tiết niệu, nhiễm khuẩn tiết niệu nhiều lần hoặc trong gia đình có người bị sỏi thận, sỏi niệu”, PGS.TS.BS Phạm Ngọc Thạch cho biết.

Hương Cát