Nhiễm sán lá gan do thói quen ăn sống, tái

Sán lá gan là gì?

Sán lá gan là một loại ký sinh trùng có tên khoa học là Fanciola hepatica, có hình dạng giống như một chiếc lá, dài khoảng 3 - 4 cm, màu trắng hoặc màu xám đỏ, thường sống ở gan và đường dẫn mật.

Nhiễm sán lá gan có nguy cơ gây nguy hiểm cho tính mạng con người. Người bị nhiễm có thể bị tử vong trong bệnh cảnh nhiễm trùng đường mật, suy gan nặng, thậm chí có thể bị ung thư gan.

Sán lá gan có nhiều ở đâu và lây nhiễm như thế nào?

Sán lá gan có ở khắp nơi trên thế giới, thường tập trung ở những vùng có nuôi nhiều cừu, trâu, bò... Ở nước ta, sán lá gan gặp nhiều ở các tỉnh miền Trung, đặc biệt là Quảng Ngãi, Bình Định, Quy Nhơn...

Sán lá gan trưởng thành thường sống trong đường mật, đẻ trứng, trứng theo phân ra ngoài. Ở môi trường bên ngoài, trứng phát triển trong nước ngọt, sau 9 - 15 ngày nở thành ấu trùng, xâm nhập vào con ốc, trong cơ thể ốc, ấu trùng phát triển thành ấu trùng đuôi, chui ra khỏi ốc, mất đuôi, sống tự do và bám vào các loại thực vật sống dưới nước như rau muống, xà lách xoong, sen, súng, rau nhút, kèo nèo, củ ấu, bạc hà, ngò tây dưới dạng nang ấu trùng. Người bị nhiễm sán lá gan thường do ăn những loại rau sống dưới nước còn dính nang ấu trùng không được rửa sạch hay nấu chín, ngoài ra có thể còn do ăn ốc sống hay nấu chưa chín, uống nước bẩn bị nhiễm... Nang ấu rùng sán lá gan khi vào cơ thể con người, chui qua vách ruột, vào ổ bụng, đến gan, đường dẫn mật và phát triển ở đó. Sán trưởng thành có thể sống trên 10 năm trong cơ thể người nhiễm.

Khi bị nhiễm sán lá gan sẽ có những biểu hiện gì?

Trong thời gian đầu khi bị nhiễm ít, thường không có biểu hiện gì, vì vậy người bệnh không biết hoặc không quan tâm đến bệnh, đến khi nhiễm số lượng nhiều, thời gian nhiễm bệnh kéo dài mới có những biểu hiện như:

Giai đoạn sán đi qua thường có những biểu hiện cấp tính: giai đoạn này có thể kéo dài nhiều tháng.

- Đau bụng: thường đau vùng hạ sườn phải, đôi khi đau ở vùng thượng vị. Đau bụng là triệu chứng thường gặp nhất và biểu hiện sớm nhất, tuy nhiên, đôi khi bị chẩn đoán nhầm là đau dạ dày, viêm gan, áp xe gan.

- Gan to và đau.

- Nhức đầu, mệt mỏi, sốt từng cơn.

- Nổi mề đay.

- Xét nghiệm máu: có thể có tình trạng thiếu máu, bạch cầu ái toan tăng cao.

- Siêu âm trong giai đoạn này có thể chưa phát hiện.

- Có thể chẩn đoán bằng chụp CT vùng gan mật.

Giai đoạn sán phát triển và trưởng thành ở ống mật: thường có biểu hiện mãn tính, giai đoạn này có thể kéo dài trong nhiều năm. Trong giai đoạn này, các triệu chứng của giai đoạn cấp tính có thể mất đi, thường bệnh nhân có biểu hiện:

- Mệt mỏi, da xanh xao, người suy yếu.

- Rối loạn tiêu hóa: bệnh nhân thường có cảm giác buồn nôn, chán ăn, ăn không ngon, tiêu chảy hoặc táo bón...

- Đau bụng: thường là đau âm ỉ ở vùng hạ sườn phải.

- Dị ứng da, ngứa, nổi mề đay.

- Có những biểu hiện tắc nghẽn đường mật từng đợt: sốt, đau bụng, vàng da, vàng mắt, nước tiểu vàng, dễ bị chẩn đoán nhầm là viêm đường mật.

- Trong giai đoạn này, siêu âm bụng có thể có những hình ảnh gợi ý chẩn đoán nhiễm sán lá gan.

- Huyết thanh chẩn đoán nhiễm sán lá gan cho chẩn đoán xác định.

Lưu ý: Có nhiều bệnh nhân bị nhiễm sán liên tục nên hai giai đoạn cấp và mãn có thể chồng chéo lên nhau, làm cho biểu hiện bệnh đa dạng hơn, phức tạp hơn, gây khó khăn cho việc định bệnh.

Bệnh nhiễm sán lá gan nếu được định bệnh sớm, điều trị kịp thời và không bị tái nhiễm, bệnh sẽ khỏi hoàn toàn và không để lại di chứng gì nguy hiểm. Tuy nhiên, do biểu hiện bệnh đa dạng, đôi khi mơ hồ khó chẩn đoán, bệnh có thể bị bỏ qua không được điều trị đặc hiệu, tiếp tục tiến triển và gây ra những biến chứng nguy hiểm như: xơ gan, ung thư gan, ung thư đường mật.

Làm thế nào để xác định bị nhiễm sán lá gan?

Sán lá gan nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đặc hiệu sẽ rất tốt. Vì vậy, nhiễm sán lá gan phải được nghĩ tới khi có các yếu tố sau:

- Sinh sống hoặc đã từng sinh sống ở những vùng có nhiều người bị nhiễm sán lá gan, thường gặp ở các tỉnh miền Trung, đặc biệt là Quảng Ngãi, Bình Định, Quy Nhơn.

- Có các biểu hiện nghi ngờ như đau bụng, rối loạn tiêu hóa, vàng da vàng mắt, dị ứng...

Khi có các biểu hiện nghi ngờ kể trên, phải đến bác sĩ chuyên khoa để được thăm khám và định bệnh kịp thời. Việc chẩn đoán có thể được xác định bằng:

- Huyết thanh chẩn đoán nhiễm sán lá gan dương tính.

- Xét nghiệm máu: bạch cầu ái toan tăng cao, tốc độ lắng máu tăng.

- Xét nghiệm phân.

- Siêu âm bụng, CT bụng...

Phòng ngừa nhiễm sán lá gan như thế nào?

- Giữ gìn vệ sinh chung, không phóng uế bừa bãi, ăn chín, uống chín, rửa tay trước khi ăn, trước và sau khi đi vệ sinh.

- Quản lý phân, nước, rác đúng nguyên tắc.

- Hạn chế ăn thức ăn sống hoặc nấu chưa chín. Nếu cần phải ăn tái sống thì phải ngâm thức ăn vào giấm đậm đặc trong nhiều giờ.

- Rửa rau nhiều lần dưới vòi nước sạch, rửa sạch dụng cụ đựng rau. Cần lưu ý là rửa rau bằng thuốc tím hoặc ngâm nước muối có thể vẫn chưa loại trừ được nang ấu trùng sán lá gan.

- Người có triệu chứng nghi ngờ phải được khám và điều trị càng sớm càng tốt, tránh để bệnh kéo dài gây nguy hiểm cho bản thân và tăng nguy cơ lây nhiễm cho cộng đồng.