Thuốc An cung ngưu hoàng hoàn - có trị được bá bệnh?

Tìm hiểu từ cổ thư Trung Quốc, chúng tôi ghi nhận: phương thuốc An cung ngưu hoàng hoàn (ACNHH) do danh y Ngô Đường, tự Cúc Thông, người đời Thanh (Trung Quốc), đại biểu trọng yếu của học phái ôn bệnh, sáng chế. Bài thuốc cổ này được ghi trong sách “Ôn bệnh điều biện” của ông với thành phần gồm: ngưu hoàng 1 lạng, uất kim 1 lạng, tê giác 1 lạng, hoàng cầm 1 lạng, hoàng liên 1 lạng, hùng hoàng 1 lạng, sơn chi 1 lạng, chu sa 1 lạng, mai phiến 2 tiền 5 phân, xạ hương 2 tiền 5 phân, trân châu 5 tiền. Tất cả tán bột thật mịn, dùng mật làm hoàn, mỗi hoàn 1 tiền, lấy vàng lá làm áo, bao sáp... Và theo dược học cổ truyền, ACNHH có công dụng thanh nhiệt giải độc, trấn kinh khai khiếu, dục đàm. Chuyên trị ôn nhiệt bệnh, nhiệt tà nội hãm tâm bào, đàm nhiệt ủng bế tâm khiếu dẫn đến sốt cao phiền táo, thần hôn thiềm ngữ (hôn mê, rối loạn ngôn ngữ) hoặc thiệt kiển chi quyết (lưỡi rụt, tay chân giá lạnh), trúng phong khiếu bế, tiểu nhi kinh quyết thuộc đàm nhiệt nội bế.

Theo TS. Hoàng Khánh Toàn, Bệnh viện quân y 108: một số kết quả nghiên cứu thực nghiệm đơn lẻ cho thấy ACNHH có tác dụng làm hạ thấp thân nhiệt của thỏ được gây sốt bằng độc tố của vi khuẩn, tác dụng kéo dài từ 5 - 6 giờ, so với nhóm chứng có sự khác biệt rõ rệt. Nhiều nghiên cứu cũng đã chứng minh tác dụng giải nhiệt của ACNHH trong các trường hợp sốt do tiêm vaccin, thông thường sau khi tiêm vaccin chừng 60 phút thân nhiệt tăng cao, dùng ACNHH có thể làm cho thân nhiệt giảm rất nhanh.

Kết quả nghiên cứu tác dụng đối với hệ tim mạch cho thấy, ACNHH có tác dụng làm hạ huyết áp trên động vật thí nghiệm (thỏ, chó): từ 5,4 - 7,5 kPa có khả năng ức chế sức co bóp cơ tim và làm giảm tần số tim. Trên chó gây mê, ACNHH làm chậm nhịp tim, hạ huyết áp nhưng lưu lượng động mạch vành và sức bóp cơ tim lại gia tăng. Chứng tỏ thuốc có khả năng cải thiện công năng tim, làm giảm lượng oxy tiêu thụ cơ tim, kéo dài thời gian sống của động vật thí nghiệm trong điều kiện thiếu oxy.

TS. Toàn cho rằng, ACNHH là một loại thuốc đông y có sức công phá mãnh liệt, chứ hoàn toàn không phải là loại dược phẩm có công dụng “bồi bổ” như nhiều người lầm tưởng. Vậy nên, khi dùng nhất thiết phải được các thầy thuốc chuyên khoa thăm khám, chỉ định và hướng dẫn tỉ mỉ, tuyệt đối không được tự ý sử dụng.

Còn theo TS. Trần Quốc Bình, giám đốc BV y học cổ truyền trung ương thì công dụng của thuốc ACNHH là có thật. Tuy nhiên, việc nói uống 3 viên để phòng ngừa tai biến mạch máu não trong 3 năm trở lên là không có cơ sở khoa học, bởi vì thuốc này không phải như vaccin để phòng bệnh. Việc điều trị dự phòng có thể áp dụng trong điều kiện cụ thể như: người huyết áp cao tự dưng thấy khó chịu, đau đầu, chóng mặt, chân tay tê tê, yếu dần, giọng nói hơi líu..., tức là báo hiệu sắp có tai biến thì có thể uống chặn một viên. Việc uống chặn có thể phòng ngừa được cơn tai biến lúc đó, chứ không có nghĩa là phòng được trong thời gian dài vài năm.

Theo dõi thực tế lâm sàng, PGS.TS. Nguyễn Quang Tuấn, trưởng khoa C4, Viện tim mạch quốc gia thừa nhận, khi bị tai biến rồi, một số người dùng thuốc này song song với điều trị theo tây y, cũng có tác dụng hồi phục nhanh hơn. Tuy nhiên, tác dụng uống để phòng tai biến thì chưa nghe thấy bao giờ! Bởi vậy, PGS. Tuấn cũng khuyến cáo người dân không nên dùng thuốc này để phòng ngừa tai biến, vì điều này chưa được nghiên cứu trên người Việt <_st13a_country-region w:st="on"><_st13a_place w:st="on">Nam.

Theo TS.BS. Lê Thúy Tươi: “Nếu mua đúng thuốc và được dùng ngay thì hẳn là có tác dụng, dù tôi không dám nói là nó “thần thánh” như họ quảng cáo. Tuy nhiên, do thị trường vàng thau lẫn lộn thật giả khó lường nên việc sử dụng hiện nay cũng khó ai nói được. Vì thế, với bất cứ trường hợp nào, gia đình nên tham khảo ý kiến bác sĩ y học cổ truyền rồi hãy sử dụng. Hơn nữa như đã nói ở trên, thị trường thuốc đông dược của ta đúng nghĩa là trôi nổi thực hư lẫn lộn nên không thể đưa ra lời khuyên khẳng định được”.

CẨM HỒNG