An toàn vê sinh thực phẩm:SOS thực phẩm “bẩn”

Cơ quan chức năng kiểm tra, phát hiện một vụ vận chuyển thịt heo không rõ nguồn gốc. Ảnh: T.L

Thực phẩm “bẩn” tràn lan

Ở quốc gia đang phát triển, ước tính mỗi năm có 1/3 dân số bị ảnh hưởng bởi các bệnh do thực phẩm không an toàn gây ra, trong đó tiêu chảy do thực phẩm và nước bị ô nhiễm là nguyên nhân gây tử vong hàng năm cho khoảng 2,2 triệu người, trong đó hầu hết là trẻ em. Tại Việt Nam, trong năm 2013, Bộ y tế đã giám sát phát hiện, xử lý 22 thông tin cảnh báo, sự cố ATTP, trong đó có các sản phẩm thực phẩm chứa chất bảo quản, chất phụ gia, chất phthalates và một số chất cấm khác. Còn tại TP.HCM, giám sát tình hình ATTP năm 2013 cho thấy, trong 251 mẫu sản phẩm gồm bún tươi, dừa tươi, hành, tỏi, thịt nguội, patê, rau củ quả, nước giải khát, bánh phở... thì có đến 125 mẫu không đạt (chiếm 49,8%).

Đứng dưới góc độ nhà quản lý, ThS. BS. Nguyễn Thị Huỳnh Mai, chi cục phó Chi cục an toàn vệ sinh thực phẩm, Sở y tế TP.HCM cho biết, TP.HCM là nơi tiêu thụ thực phẩm, việc quản lý, kiểm soát ATTP chủ yếu do tỉnh, thành cung cấp thực phẩm chịu trách nhiệm. Đây quả là một thách thức lớn cho thành phố trong khi kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia liên tục bị cắt giảm.

Người tiêu dùng lãnh đủ

Dưới góc độ của người tiêu dùng (NTD), luật gia Phan Thị Việt Thu, phó chủ tịch Hội bảo vệ quyền lợi NTD TP.HCM cho biết, trên pháp lý, NTD Việt Nam đã được bảo vệ quyền lợi với hai luật là: “Bảo vệ quyền lợi NTD” và “Vệ sinh ATTP” nhưng thực tế NTD vẫn là thành phần cô đơn yếu thế. Chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm là một lĩnh vực mà NTD ít thể hiện quyền của mình nhất. Văn phòng giải quyết khiếu nại thuộc Hội bảo vệ quyền lợi NTD rất ít khi nhận được khiếu nại của NTD về thực phẩm. Hoặc nếu có thì cũng chỉ dừng lại ở sự hòa giải giữa NTD và nhà sản xuất hoặc nhà phân phối. Hàng năm, Bộ y tế đều phát động “Tháng dịch vụ vệ sinh ATTP” nhưng có vẻ như mang tính chất hình thức phong trào, các vụ ngộ độc vẫn xảy ra, chất lượng thực phẩm vẫn bị bỏ ngỏ và tình hình vi phạm chất lượng vệ sinh ATTP không được giải quyết đúng mức. “Không hề cường điệu khi nói rằng, NTD hiện nay đang phải chịu đựng vấn đề chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm như đang bị giam hãm giữa trận đồ bát quái không tìm thấy lối thoát”, luật gia Việt Thu băn khoăn.

Cần tăng cường hệ thống kiểm nghiệm

Ở góc độ của chuyên gia kiểm nghiệm, GS. Chu Phạm Ngọc Sơn, phó chủ tịch Liên hiệp các hội khoa học & kỹ thuật TP.HCM cho rằng, vấn đề khó khăn trong kiểm nghiệm là rất khó dự đoán và kiểm soát hết tất cả những chất nguy hại có thể có trong thực phẩm với số lượng hóa chất rất lớn, rất đa dạng hiện được biết. Phần lớn các phương tiện kiểm nghiệm hiện có trong nước chủ yếu kiểm soát các đối tượng nhắm đến chứ chưa cho phép nhận diện thêm các chất lạ khác không nằm trong tầm nhắm.

Cũng theo GS. Sơn, cần tăng cường hệ thống kiểm nghiệm nhanh ở các chợ đầu mối, đẩy mạnh việc xã hội hóa công tác kiểm nghiệm, tận dụng các phòng thí nghiệm ở các đơn vị ngoài chức năng nếu chứng minh được khả năng kiểm nghiệm tốt với đầy đủ phương tiện và nhân lực. Để các phòng kiểm nghiệm có thể đóng góp tốt hơn vào công tác đảm bảo vệ sinh ATTP, thành phố nên tập hợp các phòng kiểm nghiệm có nhiều kinh nghiệm trên địa bàn, giao cho mỗi phòng theo dõi thường xuyên một mặt hàng nhất định.

Một biện pháp hữu hiệu hơn nữa là thành phố nên tập hợp các nhà khoa học, cán bộ đầu đàn giỏi có nhiều kinh nghiệm trong kiểm nghiệm để thành lập một phòng kiểm nghiệm trang bị thật đầy đủ có nhiệm vụ hỗ trợ công tác giám sát ATTP và an toàn môi trường, hậu kiểm chất lượng các mặt hàng đã được phép sản xuất và bán trên thị trường, đào tạo đội ngũ phân tích kiểm nghiệm có tay nghề vững vàng. Có như vậy thì công tác giám sát ATTP và môi trường mới được tiến hành chặt chẽ, có chất lượng, qua đó có thể tiên đoán và sẵn sàng ứng phó với những sự cố về ATTP và môi trường.

MAI THY