Sỏi san hô - một loại sỏi nguy hiểm

Việt Nam nằm trong vùng dịch tễ sỏi thận của châu Á, nguyên nhân có thể do khí hậu nhiệt đới nên khả năng mất nước trong cơ thể cao, làm tăng sự cô đặc nước tiểu, các tinh thể calci dễ lắng đọng trong nước tiểu hình thành sỏi. Phương pháp điều trị sỏi niệu hiện nay là phẫu thuật nội soi chiếm 60 - 70%.

Sỏi niệu gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn. Độ tuổi thường gặp nhất từ 40 - 70. Triệu chứng nổi bật là đau tức vùng hông lưng, tiểu máu. Tuy nhiên, khoảng 30% trường hợp sỏi thận diễn tiến âm thầm không triệu chứng đặc hiệu và 70% người bệnh chỉ phát hiện được khi sỏi đã gây các biến chứng như mủ thận, suy thận, sốc nhiễm trùng,…

ThS.BS. Nguyễn Hoàng Đức - trưởng khoa tiết niệu Bệnh viện đại học y dược TP.HCM, giải thích sỏi tiết niệu có hai loại, một là sỏi nằm ở thận và hai nằm ở niệu quản (ống tiết niệu, bàng quang). Nếu sỏi có kích thước dưới 5 mm, bệnh nhân không cần can thiệp phẫu thuật, 90% sỏi tự thoát ra ngoài theo dòng nước tiểu.

Đối với những loại sỏi có kích thước lớn hơn, phương pháp điều trị tốt nhất là phẫu thuật nội soi. Nguy hiểm nhất là bệnh nhân mắc loại sỏi san hô - sỏi có kích thước rất lớn, có thể lấp đầy các đài bể thận gây ứ nước và tạo điều kiện cho nhiễm trùng niệu dẫn đến phá hủy dần nhu mô thận. Nhiễm trùng có thể làm cho viêm đài bể thận, thận ứ mủ hay áp-xe quanh thận.

Một trường hợp sỏi san hô vừa được điều trị khỏi tại Bệnh viện đại học y dược TP.HCM, bệnh nhân Võ Thị S., 59 tuổi, ngụ tại TP.HCM, nhập viện vì đau hông trái kéo dài nhiều năm. Người bệnh đã biết mình có viên sỏi rất lớn ở thận trái từ 5 - 6 năm nay nhưng không dám điều trị vì khi đi khám ở các bệnh viện khác, người bệnh đều được chỉ định mổ hở lấy sỏi, thậm chí có nơi còn yêu cầu cắt bỏ thận có sỏi. Người bệnh do quá sợ lần mổ hở lấy sỏi thận đầu tiên, cách đây 15 năm nên quyết định không mổ.

 Tại Bệnh viện đại học y dược TP.HCM, bệnh nhân được thăm khám và chụp CT-scan, các bác sĩ khoa tiết niệu phát hiện người bệnh bị sỏi san hô kích thước 74 mm x 48 mm, chiếm hết toàn bộ thận và các đài thận. Đây là trường hợp sỏi thận phức tạp, hiếm gặp. Tên gọi sỏi san hô là do viên sỏi lấp đầy toàn bộ các nhánh đài thận, nhìn như một tảng san hô dưới biển. Nếu không điều trị, sỏi sẽ tàn phá làm mất chức năng thận. Không những thế, sỏi còn có thể gây ra những đợt nhiễm trùng thận tái đi tái lại, đôi khi nhiễm trùng nặng có thể gây nguy hiểm tính mạng.

Sau khi tư vấn, người bệnh chấp nhận thực hiện phẫu thuật nội soi (PTNS) lấy sỏi qua da. Phẫu thuật viên tạo một đường hầm nhỏ xuyên từ ngoài da vào trong thận để tán sỏi và gắp vụn sỏi ra ngoài. Sau phẫu thuật, người bệnh nằm viện 1 - 2 ngày, sau đó về nhà nghỉ ngơi vài ngày rồi trở lại bệnh viện để tiếp tục nội soi gắp sỏi. Sau 4 lần nội soi gắp sỏi, người bệnh đã sạch gần 98% sỏi, chỉ còn một mảnh vụn sỏi 5 mm còn sót lại. Vụn sỏi này sẽ tiếp tục được tán ngoài cơ thể cho sạch hết, không cần phẫu thuật. Ca phẫu thuật không cần truyền máu, người bệnh xuất viện khỏe mạnh.

ThS.BS. Nguyễn Hoàng Đức cho biết, PTNS lấy sỏi thận qua da đã được thực hiện tại Bệnh viện đại học y dược TP.HCM từ năm 2004. Cho đến nay, khoa tiết niệu của BV đã thực hiện hàng ngàn trường hợp PTNS lấy sỏi thận qua da, nhưng những trường hợp sỏi san hô lớn, phức tạp như trường hợp này thì hiếm gặp, không quá 10 trường hợp mỗi năm. PTNS lấy sỏi thận qua da hiện nay đã triển khai ở một số BV trong nước nhưng PTNS lấy sỏi qua da điều trị sỏi san hô thì chỉ có thể thực hiện ở một vài đơn vị chuyên sâu.

ThS.BS. Nguyễn Hoàng Đức cho biết thêm, kỹ thuật PTNS tại BV ĐHYD đã được ứng dụng điều trị cho nhiều bệnh lý khác nhau. Điển hình trong trường hợp này, nhờ áp dụng PTNS, các viên sỏi san hô vẫn có thể được lấy ra khỏi thận chỉ với một vết mổ nhỏ khoảng 10 mm vùng hông lưng, đem lại nhiều lợi ích cho người bệnh như ít sang chấn, ít mất máu, ít ảnh hưởng đến chức năng thận, ít đau và hồi phục nhanh sau mổ.

Tuy nhiên, vì khối lượng sỏi rất lớn nên PTNS lấy sỏi san hô phải tiến hành nhiều lần do trong một lần nội soi không thể lấy hết toàn bộ sỏi. Trước đây, khi PTNS niệu chưa phát triển, những trường hợp sỏi san hô như thế này đều phải mổ hở lấy sỏi, thậm chí phải cắt bỏ thận. Phẫu thuật mổ hở lấy sỏi trong những trường hợp này cũng có nhiều tai biến như chảy máu sau mổ, xì rò nước tiểu, tổn thương nhu mô thận gây ảnh hưởng chức năng thận...

HỒNG DUNG