Vì sao học sinh không thể viết đúng tiếng Việt?

Đừng dạy học sinh trở thành những nhà ngôn ngữ học!

“Tại hội thảo này, tôi mạnh dạn đề nghị các nhà xây dựng chương trình môn tiếng Việt và ngữ văn sắp tới cần tìm cách để dạy học ngữ văn sao cho phù hợp. Có thể, phần văn nên bắt đầu ngay từ lớp 1, chiếm thời gian nhiều hơn từ lớp 3, bắt đầu từ trung học cơ sở; phần tiếng Việt có thể giảm thiểu đến mức tối đa, tích hợp dạy ngôn ngữ trong văn, trong văn có ngữ. Đừng dạy học sinh trở thành những nhà ngôn ngữ học. Có thế học sinh mới có thể ham thích học văn trong nhà trường”, PGS.TS. Nguyễn Kim Hồng, hiệu trưởng Trường đại học sư phạm TP.HCM đã đề nghị như vậy.

Nhìn lại và đối chiếu chương trình, sách giáo khoa và cách dạy văn học ở trường phổ thông Việt Nam với các đặc điểm về bản chất của hoạt động đọc văn, TS. Dương Thị Hồng Hiếu, khoa ngữ văn, Trường đại học sư phạm TP.HCM nhận thấy còn có nhiều điểm chưa đáp ứng. Thứ nhất, chương trình và sách giáo khoa hiện hành với một số lượng cố định các văn bản bắt buộc phải học chưa tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh lựa chọn văn bản. Giáo viên có khi phải dạy những văn bản mà bản thân họ không thích, thậm chí không hiểu. Còn học sinh thì thường phải học những tác phẩm mà các em cho là chẳng có ý nghĩa gì với cuộc sống của mình. Vì vậy, cố gắng học cũng chỉ cốt để thi cho qua mà thôi. Thi xong rồi thì không quan tâm đến nữa. Thứ hai, cách kiểm tra đánh giá hiện nay thiên về đánh giá tổng kết, chưa chú ý đến đánh giá quá trình. Nội dung kiểm tra chủ yếu là kiến thức cụ thể về những văn bản đã học chứ không chú ý đến kỹ năng và năng lực của học sinh. Hơn nữa, phân tích các đáp án chấm thi hiện nay, dễ dàng thấy rằng việc đọc văn bản phải hướng đến các kết luận chính xác, không chấp nhận những ý kiến khác nhau. Thứ ba, phương pháp dạy học hiện nay chưa chú ý đến việc giúp đỡ để học sinh dựa trên kiến thức nền của mình tự kiến tạo nghĩa cho văn bản. Các đối thoại trong lớp học chỉ mang tính hình thức vì chỉ nhằm để học sinh phát hiện và phát triển các ý mà… giáo viên muốn! Giáo viên luôn phải làm thao tác “chốt lại” những ý cơ bản, quan trọng để học sinh ghi nhớ và dùng nó để thi. Điều này trái với bản chất của hoạt động đọc văn, vốn là luôn tiếp diễn, không có điểm ngừng và không tồn tại khái niệm “hiểu đúng”.

Từ lý thuyết đến thực tiễn có một khoảng cách

PGS.TS. Đoàn Thị Thu Vân, Trường đại học sư phạm TP.HCM nhận xét, chương trình và sách giáo khoa trung học phổ thông hiện hành ra đời cách đây mười năm đã thay đổi, chỉnh sửa. Tuy nhiên, khi vận dụng vào việc biên soạn chương trình môn ngữ văn thì lại cho thấy không ít những lúng túng. Chẳng hạn vì phải dạy các văn bản tác phẩm theo cụm thể loại nên nhiều lúc không đảm bảo theo trình tự văn học sử, do đó học sinh khó tiếp thu kiến thức một cách hệ thống.Việc cho học sinh hiểu biết thêm nhiều thể loại văn học là một điều tốt, nhưng sự ôm đồm thái quá lại dẫn đến mặt trái của nó là chương trình khá nặng, bài khá nhiều, nên sự phân bổ số tiết cho mỗi bài dạy buộc lòng phải ít đi mới đủ chỗ trong một thời lượng có hạn của năm học. Do đó, một số bài chỉ có thể dạy lướt, không thể đi sâu mặc dù trong cảm nhận của cả người dạy lẫn người học chương trình vẫn bề bộn chứ không hề giảm tải như mong muốn ban đầu của ban tổ chức biên soạn.

Nhiều giáo viên đã than thở rằng khó có thể làm từng ấy việc một cách thực sự chất lượng trong 1 tiết học và đa phần họ chỉ thực hiện một cách hình thức khi có người dự giờ, còn thường ngày không thể dành nhiều thời gian cho học sinh thảo luận như thế, bởi lẽ họ phải tranh thủ thời gian để giảng bài sao cho học sinh có thể nắm vững và ghi chép các nội dung cần thiết, nếu không học sinh sẽ hiểu bài lơ mơ và không thể làm bài thi đạt điểm cao được. Từ lý thuyết đến thực tiễn có một khoảng cách như thế nên những định hướng đúng đắn và tốt đẹp thực sự chỉ được thực hiện nửa vời. Đó là nguyên nhân vì sao sau mười năm áp dụng chương trình và sách giáo khoa mới, lòng yêu thích đối với môn văn và năng lực ngữ văn của học sinh phổ thông vẫn chưa có tiến triển gì đáng kể so với trước đó.

Anh Thư