“Gót chân Asin” của ngành công nghiệp dược

Phát biểu tại hội nghị này DS.CKII. Trần Tựu, chủ tịch Hội đồng quản trị, tổng giám đốc Công ty cổ phần dược phẩm Savipharm (TP.HCM) trăn trở: “Trong thời gian gần đây riêng trên địa bàn TP.HCM đã có những bước phát triển mạnh trong đầu tư sản xuất dược phẩm, lượng dược phẩm do TP.HCM sản xuất chiếm 50 - 52% tổng lượng thuốc hàng năm của cả nước. Trên 20 nhà máy dược phẩm được cấp giấy chứng nhận GMP-WHO. Tuy nhiên công nghiệp bào chế chủ yếu vẫn là sản xuất các dạng sản phẩm quy ước với nguyên phụ vật liệu nhập khẩu”.

Một doanh nghiệp khác cho biết sự phát triển khá nhanh của ngành công nghiệp dượctrong thời gian qua đã đưa ngành dược trở thành ngành công nghiệp có tốc độ phát triển cao nhất trong các ngành công nghiệp trong nước (đạt mức tăng trưởng bình quân 18%/năm). Dù đạt dược mức tăng trưởng khả quan, song theo PGS.TS. Lê Văn Truyền, chuyên gia cao cấp dược học, nguyên thứ trưởng Bộ y tế, đánh giá của WHO (Tổ chức y tế thế giới) về trình độ phát triển công nghiệp dược của Việt Nam hiện nay chỉ ở mức 3, tức là mức có nền công nghiệp dược nội địa dựa trên nguyên liệu nhập khẩu, và có xuất khẩu thành phẩm. Hiện có 86 quốc gia trên thế giới đang ở trong mức này. PGS.TS. Lê Văn Truyền cho biết thêm, mức 1 là hoàn toàn nhập khẩu (hiện có 59 nước), mức 2 là sản xuất từ nguyên liệu nhập khẩu, nhập khẩu các dược phẩm quan trọng (123 nước), và mức 4 là sản xuất được nguyên liệu dược, phát minh thuốc mới. Trong mức 4, hiện có 13 nước sản xuất được nguyên liệu dược, riêng khu vực châu Á từ sau năm 2000 đã có các nước và vùng lãnh thổ như Đài Loan, Hồng Kông, Singapore, Hàn Quốc. 17 nước có phát minh thuốc mới, trong đó châu Á có Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc và Thái Lan.

Cũng theo PGS.TS. Lê Văn Truyền, hiện nay trình độ công nghiệp trong nước về sản xuất trang thiết bị cho ngành dược đã có bước tiến rất tốt. Không ít doanh nghiệp trong nước về lĩnh vực mới mẻ này đã tạo dựng được thương hiệu như Công ty Tiến Tuấn, Hoàng Anh, Kỳ Bắc... Nhiều doanh nghiệp sản xuất dược đã là khách hàng của các công ty này. Thế nhưng công nghiệp bao bì dược lại cực kỳ yếu, hầu hết đều chưa đạt tiêu chuẩn GMP. Các doanh nghiệp dược đều than thở là “bị động” trong khâu này, vì bao bì thường là do một đơn vị khác cung cấp. Ngay cả một doanh nghiệp chuyên cung cấp bao bì cho ngành dược cũng bức xúc: “Sản xuất thuốc tốt, vô trùng, nhưng cuối cùng khi vô bao bì lại nhiều nguy cơ có vi trùng! Chúng tôi rất “đau đầu” về vấn đề này. Vẫn biết rằng bao bì cho ngành dược phẩm là rất khắt khe về chất lượng, nhưng để có được bao bì chất lượng cao đòi hỏi phải có sự đầu tư khá tốn kém về trang thiết bị. Đôi khi yêu cầu đầu tư như vậy quá sức đối với doanh nghiệp”. PGS.TS. Lê Hoài Quốc, phó giám đốc Sở KH và CN TP.HCM, sau khi nghe chuyện đã “giật mình” và cho rằng đây là “gót chân Asin” của ngành công nghiệp dược. “Điểm yếu này cần phải sớm được 3 nhà (nhà khoa học, doanh nghiệp, quản lý) chung tay khắc phục. Nên chăng các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm cùng nhau đầu tư thành lập một doanh nghiệp chuyên về bao bì cho ngành dược. Hay doanh nghiệp đã và đang kinh doanh về bao bì cho ngành dược sẽ đầu tư lớn bằng việc cổ phần hóa, kêu gọi chính các doanh nghiệp sản xuất dược phẩm tham gia…”, ông Lê Hoài Quốc gợi ý.

Tăng cường vai trò của hiệp hội

Theo DS.CKII. Trần Tựu, hiện nay công nghiệp bào chế thuốc đang có xu thế chuyển sang các nước châu Á, các nước đang phát triển, với những yêu cầu cao về công nghệ và chất lượng để thay thế các nhà máy tại các nước phát triển. Với xu thế này thì ngành dược Việt Nam đang có những cơ hội lớn. Để có thể nắm bắt được cơ hội này các doanh nghiệp dược trong nước cần phải có nhiều nỗ lực hơn nữa trong các hoạt động nghiên cứu - phát triển, đổi mới và hiện đại hóa công nghiệp sản xuất thuốc. Công ty dược phẩm Savipharm trong thời gian vừa qua đã rất chú trọng việc đổi mới và hiện đại hóa công nghiệp sản xuất thuốc. Điển hình nhất là việc công ty mạnh dạn đầu tư thực hiện đề tài nghiên cứu ứng dụng công nghệ Scada (supervisory control and data acquisition) trong quản lý để kiểm soát, giám sát điều hành hoạt động toàn bộ hệ thống (kho nguyên liệu, thiết bị sản xuất, thiết bị kiểm tra chất lượng, trang thiết bị nghiên cứu phát triển…). Ưu điểm của hệ thống Scada là có thể thu thập dữ liệu tức thời, lưu trữ dữ liệu kiểm soát chất lượng các lô dược phẩm đã sản xuất, đảm bảo sự đồng nhất của chất lượng thuốc theo đúng tiêu chuẩn đã đăng ký. Đây là công ty dược đầu tiên trong cả nước áp dụng công nghệ này, với kinh phí đầu tư hơn 12 tỷ đồng, trong đó Quỹ phát triển KHCN quốc gia đã hỗ trợ 1,3 tỷ đồng, số còn lại là kinh phí của công ty.

Ở một góc độ khác, TS. Lê Hậu, khoa dược, Trường đại học y dược TP.HCM, cho biết hiện nay hơn 50 loại biệt dược (dạng thuốc phóng thích kéo dài dùng đường uống), thuộc 7 nhóm trị liệu lưu hành tại Việt Nam (tim mạch, kháng sinh, hen suyễn, bổ sung chất điện giải, ho - kháng dị ứng, giảm đau - kháng viêm, điều trị tăng lipid máu…) đều là thuốc nhập khẩu. Doanh nghiệp dược trong nước chưa sản xuất được loại nào cả trong những loại thuốc vừa nêu trên. “Thuốc phóng thích kéo dài dùng đường uống đang là một thị trường còn bỏ ngỏ. Có thể nói có một cơ hội cho các doanh nghiệp dược Việt Nam về lĩnh vực này”, TS. Lê Hậu nhận định.

Câu chuyện về sở hữu trí tuệ trong ngành sản xuất dược cũng là một vấn đề buộc những người trong cuộc phải suy nghĩ. PGS.TS. Lê Văn Truyền nêu dẫn chứng, tính riêng bằng phát minh sáng chế của Việt Nam về lĩnh vực dược phẩm từ năm 2000 - 2008, về bằng độc quyền sáng chế đăng ký tại Cục SHTT của Việt Nam là 13 (tỷ lệ 1%), trong khi đó của nước ngoài là 1.198 (99%). Hay một khảo sát thống kê về số patent (bằng phát minh sáng chế)/1 triệu dân thì Mỹ là 308, Nhật Bản 246, Hàn Quốc 70, Singapore 54, Hồng Kông 26, còn Việt Nam là 1 - 1,5.

Trả lời các doanh nghiệp dược về giải pháp đổi mới hiện đại hóa ngành công nghiệp dược, các chính sách hỗ trợ của nhà nước, PGS.TS. Lê Hoài Quốc cho rằng, TP.HCM hiện đang có chương trình đổi mới công nghệ cho lĩnh vực công nghiệp, ngoài ra TP cũng đang triển khai quỹ phát triển KHCN. Các thủ tục tham gia rất đơn giản, các doanh nghiệp dược nên chủ động tìm đến Sở KHCN để tìm hiểu, tham gia.

Nêu ý kiến về việc các doanh nghiệp dược có tận dụng được cơ hội để phát triển hay không, ông Lê Anh Tuấn, phó trưởng ban quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM thẳng thắn đánh giá, trong thời gian qua sự liên kết, hỗ trợ lẫn nhau của các doanh nghiệp trong quá trình sản xuất - kinh doanh còn thấp, đặc biệt là sự hỗ trợ của các hiệp hội, các hội chuyên ngành cho các doanh nghiệp vẫn chưa thật sự hiệu quả. Các tổ chức hiệp hội cần phải sớm cải thiện tình trạng này. Nếu thật sự có sự chia sẻ, phối hợp tốt và kịp thời thì cơ hội phát triển mở ra cho các doanh nghiệp là rất lớn…